CD4 - Słowniczek

Słowniczek

Nota prawna: Wszelkie nazwy handlowe stanowią własność odpowiednich podmiotów i zostały użyte w niniejszym słowniku jedynie do identyfikacji poszczególnych leków

Skrót lub pojęcie	Wyjaśnienie
3TC	lamiwudyna - hamuje odwrotną transkryptazę HIV, czyli enzym potrzebny przy powielaniu materiału genetycznego wirusa; lek z grupy NRTI; składnik preparatów 3TC, EPIVIR, COMBIVIR, KIVEXA, TRIZIVIR
ABC	abakawir - hamuje odwrotną transkryptazę HIV, czyli enzym potrzebny przy powielaniu materiału genetycznego wirusa; lek z grupy NRTI; składnik preparatów ZIAGEN, KIVEXA, TRIZIVIR
ACTG	"AIDS Clinical Trials Group", organizacja zajmująca się klinicznym badaniem leków antyretrowirusowych (u pacjentów); badania prowadzone przez ACTG uważane są za bardzo wiarygodne i obiektywne.
ADC	"AIDS Dementia Complex" - otępienie występujące w przebiegu zakażenia HIV, szczególnie w jego zaawansowanym stadium (AIDS). Leki antyretrowirusowe skutecznie zapobiegają ADC.
adherencja	przyjmowanie leków zgodnie z zaleceniami (codziennie o odpowiedniej porze i w odpowiedniej ilości, a także - jeśli to wymagane - na pusty żołądek, lub w trakcie czy też po posiłku)
AIDS	"Acquired ImmunoDeficiency Syndrome", zespół nabytego upośledzenia odporności, schorzenie występujące w końcowym stadium zakażenia HIV (średnio po 8 latach od chwili zakażenia); zakażenie HIV to nie to samo, co AIDS! Prawdziwe jest natomiast stwierdzenie, że nieleczone zakażenie HIV prowadzi do AIDS.
akupresura	chińska technika lecznicza, polegająca na uciskaniu określonych punktów ciała; wielu chorym przynosi ulgę w dolegliwościach bólowych; nie wpływa na przebieg zakażenia HIV i nie leczy AIDS. Akupresura oparta jest na tych samych zasadach, co akupunktura (zob.), ale nie używa się w niej igieł.
akupunktura	chińska technika lecznicza, polegająca na nakłuwaniu określonych punktów ciała przy pomocy specjalnych igieł; wielu chorym przynosi ulgę w dolegliwościach bólowych; nie wpływa na przebieg zakażenia HIV i nie leczy AIDS. Jeśli igły do akupunktury nie są właściwie wysterylizowane, mogą przenieść różne zakażenia wirusowe, jak zapalenie wątroby typu B i C oraz HIV.
AlAT	zob. ALT
ALT	aminotransferaza alaninowa, jeden z enzymów wytwarzanych przez wątrobę. Podwyższony poziom ALT w surowicy krwi świadczy o uszkodzeniu wątroby.
alternatywna, medycyna	zob. medycyna alternatywna
antygen	fragment, część drobnoustroju wywołująca reakcje odpornościowe; niektóre antygeny umiemy wykrywać w badaniach diagnostycznych
ARV	ogólna nazwa leków antyretrowirusowych; leczenie ARV = leczenie antyretrowirusowe
ARV	"AntiRetroVirals" - leki antyretrowirusowe
AspAT	zob. AST
AST	aminotransferaza asparaginianowa, jeden z enzymów wytwarzanych przez wątrobę. Podwyższony poziom AST w surowicy krwi świadczy o uszkodzeniu wątroby.
ATV	atazanawir (REYATAZ), hamuje proteazę HIV, lek z grupy PI
AZT	azydotymidyna (=zydowudyna, ZDV), hamuje odwrotną transkryptazę HIV, czyli enzym potrzebny przy powielaniu materiału genetycznego wirusa; lek z grupy NRTI; składnik preparatów RETROVIR, COMBIVIR, TRIZIVIR; jest to historycznie najstarszy lek stosowany w leczeniu zakażenia HIV
blip	"Blip" to pojedynczy wzrost niewykrywalnej dotąd wiremii do poziomu zwykle kilkuset cząstek wirusa w 1 ml osocza krwii. Może być spowodowany brakiem adherencji (nieprzestrzeganiem zaleceń odnośnie leczenia), przeziębieniem lub inną chorobą gorączkową; niewykluczone są też błędy laboratoryjne. Pojedynczy wynik rzędu 200 kopii wirusa w 1 ml nie ma znaczenia, jeśli jednak powtórzy się w krótkim czasie (np. tydzień lub dwa), to może oznaczać utratę skuteczności stosowanego schematu leczenia - mutację wirusa.
CD4, CD4+	rodzaj komórek układu odpornościowego, których liczba stopniowo spada w trakcie rozwoju zakażenia HIV; zwykle ocenia się liczbę komórek CD4 w 1 mikrolitrze (milimetrze sześciennym) krwi; norma u dorosłych to 800-1500
CD8, CD8+	rodzaj komórek układu odpornościowego, których liczba praktycznie nie spada w trakcie rozwoju zakażenia HIV; zwykle oceniana się stosunek liczby komórek CD4 i CD8 w 1 mikrolitrze (milimetrze sześciennym) krwi;
chlamydie	drobnoustroje o budowie prostszej, niż bakterie; podobnie, jak wirusy, mogą namnażać się tylko wewnątrz komórek organizmu, w którym pasożytują. Niektóre chlamydie powodują stany zapalne układu moczowo-płciowego i przenoszą się drogą płciową. W zakażeniach chlamydiami skuteczne są niektóre antybiotyki.
CMV	zob. cytomegalowirus
compliance	anglojęzyczny termin, oznaczający przestrzeganie przez pacjenta zaleceń lekarskich (nie tylko dotyczących przyjmowania leków); na compliance składa się m.in. adherencja (zob.)
cytomegalia	zob. cytomegalowirus
cytomegalowirus	wywołuje m.in. zakażenia układu pokarmowego, oddechowego i zapalenie siatkówki, które może prowadzić do utraty wzroku; schorzenie groźne dla osób HIV+.
d4T	stawudyna - hamuje odwrotną transkryptazę HIV, czyli enzym potrzebny przy powielaniu materiału genetycznego wirusa; lek z grupy NRTI; składnik preparatu ZERIT
ddC	zalcytabina - hamuje odwrotną transkryptazę HIV, czyli enzym potrzebny przy powielaniu materiału genetycznego wirusa; lek z grupy NRTI; składnik preparatu HIVID; zalcytabina nie jest obecnie już stosowana
ddI	didanozyna - hamuje odwrotną transkryptazę HIV, czyli enzym potrzebny przy powielaniu materiału genetycznego wirusa; lek z grupy NRTI; składnik preparatów VIDEX i VIDEX EC
demencja	otępienie, czyli utrata sprawności intelektualnej (np. wskutek nieleczonego zakażenia HIV)
DRV	darunawir - hamuje proteazę HIV, lek z grupy PI, składnik preparatu PREZISTA
EBM	"Evidence-Based Medicine" - praktyka medyczna oparta na aktualnych i wiarygodnych, opublikowanych badaniach klinicznych.
EFV	efawirenz - hamuje odwrotną transkryptazę HIV, czyli enzym potrzebny przy powielaniu materiału genetycznego wirusa; lek z grupy NNRTI; składnik preparatów STOCRIN i ATRIPLA
EI	"Entry Inhibitors", leki hamujące połączenie wirusa z komórką ludzką; należy tu enfuwirtyd (FUZEON) i marawirok (CELSENTRI)
ENF	enfuwirtyd - hamuje fuzję (połączenie) HIV z komórką ludzką, lek z grupy EI
ENV	enfuwirtyd - hamuje fuzję (połączenie) HIV z komórką ludzką, lek z grupy EI
ETV	etrawiryna - hamuje odwrotną transkryptazę HIV, czyli enzym potrzebny przy powielaniu materiału genetycznego wirusa; lek z grupy NNRTI; składnik preparatu INTELENCE
fAPV, FPV	fosamprenawir - hamuje proteazę HIV, lek z grupy PI, składnik preparatu TELZIR
FTC	emtrycytabina - hamuje odwrotną transkryptazę HIV, czyli enzym potrzebny przy powielaniu materiału genetycznego wirusa; lek z grupy NRTI; składnik preparatów EMTRIVA, TRUVADA i ATRIPLA
genotyp	populacja wirusa o identycznym materiale genetycznym; u osoby zakażonej HIV mogą - szczególnie w trakcie leczenia - pojawiać się nowe genotypy wirusa, na przykład oporne na aktualnie stosowane leki
genotypowanie	badanie genotypu HIV, które pomaga ocenić, czy u wirusa występuje oporność na leki
gruźlica	choroba płuc lub innych narządów, wywołana bakterią zwaną prątkiem gruźlicy (Mycobacterium tuberculosis). Gruźlica znacznie częściej atakuje osoby HIV+ niż niezakażone. Leczenie wymaga stosowania co najmniej 3 leków jednocześnie i trwa nawet pół roku.
HAART	"Highly Active AntiRetroviral Therapy", wysoce aktywna terapia antyretrowirusowa, leczenie zakażenia HIV kilkoma lekami celem zahamowania namnażania się wirusa tak, by w 1 ml krwi było go mniej, niż 50 cząstek
HAV	wirus zapalenia wątroby typu A, przenoszony drogą pokarmową
HbeAg	jeden z antygenów wirusa zapalenia wątroby typu B, tzw. antygen otoczkowy
HbsAg	jeden z antygenów wirusa zapalenia wątroby typu B, tzw. antygen powierzchniowy
HBV	wirus zapalenia wątroby typu B, przenoszony przez krew i drogą płciową
HCV	wirus zapalenia wątroby typu C, przenoszony przez krew i prawdopodobnie także drogą płciową
HDL, HDL-C	lipoproteiny o wysokiej gęstości, "dobry cholesterol" (stężenie w osoczu krwi)
HIV-1, HIV-2	"Human Immunodeficiency Virus", wirus nabytego upośledzenia odporności; w Polsce dominuje typ 1, w niektórych krajach Afryki - typ 2
HPV	"Human Papilloma Virus", ludzki wirus brodawczaka; przyczyna brodawek i kłykcin; niektóre typy wywołują raka szyjki macicy, raka prącia i prawdopodobnie raka przełyku i nosogardzieli; wirusy HPV przenoszone są m.in. drogą płciową
HSV-1, HSV-2	"Herpes Simplex Virus", wirus opryszczki pospolitej; oba typy mogą powodować zarówno opryszczkę na twarzy, jak i na narządach płciowych
IDV	indynawir - hamuje proteazę HIV, lek z grupy PI, składnik preparatu CRIXIVAN
immunosupresja	Osłabienie układu odpornościowego pod wpływem leków (podawanych np. pacjentom po przeszczepach, aby zapobiec odrzuceniu przeszczepu, ale także leków przeciwnowotworowych), albo wskutek działania wirusów (jak HIV), albo wskutek radioterapii, albo z powodu nowotworów tego układu (jak białaczka, chłoniak czy szpiczak).
infekcja	zakażenie, choroba spowodowana namnażaniem się szkodliwych drobnoustrojów (bakterii, wirusów, grzybów) w organizmie człowieka
infekcja oportunistyczna	zakażenie pospolitymi drobnoustrojami, które dla zdrowych ludzi są niegroźne; u osób z upośledzeniem odporności zakażenie oportunistyczne może przebiegać ciężko, a nawet skończyć się śmiercią, i to pomimo leczenia (np. podawania antybiotyków)
inhibitor	lek hamujący lub blokujący - np. kluczowe enzymy wirusa (odwrotna transkryptaza, proteaza), lub kluczowe procesy (fuzja, czyli połączenie wirusa z komórką ludzką)
interakcja	wpływ jednego zażytego leku na inny (interakcja lekowa), lub też wpływ pożywienia na przyjmowane leki (interakcja leku z żywnością); wpływ ten jest zwykle niekorzystny lub niebezpieczny - niektórych leków nie można stosować razem, albo trzeba odpowiednio dostosować ich dawkowanie; inne leki mogą z kolei wymagać przyjmowania na czczo lub wręcz przeciwnie - z posiłkiem.
IRIS	"Immune Reconstitution Inflammatory Syndrome" - zapalny zespół rekonstrukcji immunologicznej, szereg objawów nadmiernej reakcji organizmu na dotąd utajone infekcje (gorączka, duszność, obrzęki itp.), który pojawia się czasem u pacjentów z bardzo osłabioną odpornością, którym włączono skuteczne leczenie antyretrowirusowe.
koinfekcja	dodatkowa infekcja u osoby już zakażonej innym drobnoustrojem; przykład - wirusowe zapalenie wątroby u pacjenta HIV+
kryptokokoza	choroba będąca wynikiem zakażenia oportunistycznego, wywołanego grzybem Cryptococcus neoformans. U osób HIV+ zwykle dotyczy mózgu.
kryptosporydioza	choroba będąca wynikiem zakażenia oportunistycznego, wywołanego pierwotniakiem Cryptosporidium. Objawia się długotrwałą, wyniszczającą biegunką.
LDL, LDL-C	lipoproteiny o niskiej gęstości, "zły cholesterol" (stężenie w osoczu)
lekooporność	zmniejszona wrażliwość drobnoustroju, np. wirusa, na określony lek, spowodowana zmianami w genotypie
lipoatrofia	działanie niepożądane niektórych leków antyretrowirusowych, polegające na ubytku tkanki tłuszczowej (chudnięcie kończyn, twarzy i pośladków)
lipodystrofia	działanie niepożądane niektórych leków antyretrowirusowych, polegające m.in. na zmianach rozmieszczenia tkanki tłuszczowej (chudnięcie kończyn, twarzy i pośladków, powiększenie piersi, otyłość brzuszna i w okolicy karku)
lipohypertrofia	działanie niepożądane niektórych leków antyretrowirusowych, polegające na akumulacji tkanki tłuszczowej (otyłość brzuszna i w okolicy karku)
LPV/r	kombinacja lopinawiru z rytonawirem - hamuje proteazę HIV, lek z grupy PI, składnik preparatu KALETRA
medycyna alternatywna	praktyka medyczna odrzucająca zasady EBM (zob.) i metody naukowe. Niektóre metody medycyny alternatywnej, np. medytacja czy aromoterapia, są nieszkodliwe i wykazano, że mogą przynosić korzyści. Inne, jak stosowanie leków pochodzenia roślinnego, mogą być niebezpieczne. Żaden rodzaj medycyny alternatywnej nie uleczył nikogo z zakażenia HIV, choć pewne praktyki (jak wspomniana medytacja i techniki typu "rozum-ciało") mogą przynosić ulgę w dolegliwościach bólowych, depresji itp. Inne praktyki mogą np. zakłócać działanie leków antyretrowirusowych, dlatego zawsze należy konsultować je z lekarzem.
medycyna naturalna	zob. medycyna alternatywna
MVC	marawirok, inhibitor ludzkiego receptora CCR5, którego wirus używa podczas zakażania komórek, składnik preparatu CELSENTRI
mykoplazmy	małe bakterie, pozbawione ściany komórkowej; niektóre mykoplazmy powodują stany zapalne układu moczowo-płciowego i przenoszą się drogą płciową. W zakażeniach mykoplazmami skuteczne są niektóre antybiotyki.
nadkażenie	zob. superinfekcja
naturalna, medycyna	zob. medycyna alternatywna
neuropatia	choroba nerwów obwodowych
NFV	nelfinawir - - hamuje proteazę HIV, lek z grupy PI, składnik preparatu VIRACEPT
NNRTI	grupa leków - inhibitorów odwrotnej transkryptazy HIV, tzw. nie-nukleozydowych
NRTI	grupa leków - inhibitorów odwrotnej transkryptazy HIV, tzw. nukleozydowych
NtRTI	grupa leków - inhibitorów odwrotnej transkryptazy HIV, tzw. nukleotydowych; należy tu jeden lek - tenofowir (TDF)
NVP	newirapina - hamuje odwrotną transkryptazę HIV, czyli enzym potrzebny przy powielaniu materiału genetycznego wirusa; lek z grupy NNRTI; składnik preparatu VIRAMUNE
oportunistyczne	(zakażenie) - gdy wywołane jest przez drobnoustroje praktycznie nieszkodliwe dla zdrowych ludzi
opryszczka	zakażenie wirusem HSV-1 lub HSV-2 z charakterystycznymi zmianami na skórze i śluzówkach
OTC, leki	"Over The Counter" (dosłownie: znad lady) - leki dostępne bez recepty
PCP	zapalenie płuc wywołane przez grzyba Pneumocystis jiroveci (dawniej carinii); jest to tzw. zakażenie oportunistyczne
PCR	tzw. łańcuchowa reakcja polimerazy, metoda diagnostyczna służąca do wykrywania materiału genetycznego drobnoustrojów, np. wirusów
PI	grupa leków - inhibitory proteazy HIV
pneumocystowe	(zapalenie płuc, PCP) - wywołane przez grzyba Pneumocystis jiroveci (dawniej carinii); jest to tzw. zakażenie oportunistyczne
polineuropatia	zob. neuropatia
przeciwciało	białko odpornościowe skierowane przeciwko określonemu antygenowi
RAL, RLT	raltegrawir - inhibitor integrazy, enzymu łączącego materiał genetyczny wirusa z komórką ludzką, składnik preparatu ISENTRESS
retrowirusy	grupa wirusów zawierających jako materiał genetyczny RNA, z którego podczas namnażania się wirusa w komórce człowieka syntetyzowany jest DNA; HIV jest takim wirusem
RNA	materiał genetyczny wirusa HIV
RTV, r	rytonawir, lek z grupy inhibitorów proteazy (PI), obecnie stosowany jako dodatek do innych inhibitorów proteazy; składnik preparatu NORVIR
SQV	sakwinawir - hamuje proteazę HIV, lek z grupy PI, składnik preparatu INVIRASE
superinfekcja	dodatkowe zakażenie ("nadkażenie") innym genotypem tego samego wirusa u osoby już zakażonej; skutkiem może być lekooporność i/lub przyspieszenie rozwoju zakażenia. Dzieje się tak dlatego, że nowy wirus może być lekooporny lub bardziej zjadliwy, albo wytwarza rekombinanty z tym, który u danej osoby już występuje, więc pojawiają się zupełnie nowe mutanty.
T20	patrz enfuwirtyd
TC	cholesterol całkowity (stężenie w osoczu)
TDF	tenofowir - hamuje odwrotną transkryptazę HIV, czyli enzym potrzebny przy powielaniu materiału genetycznego wirusa; lek z grupy NtRTI; składnik preparatów VIREAD, TRUVADA i ATRIPLA
TG	triglicerydy (stężenie w osoczu); rodzaj tłuszczu obecnego we krwi
TMC114	darunawir - hamuje proteazę HIV, lek z grupy PI, składnik preparatu PREZISTA
TMC125	patrz etrawiryna
toksoplazmoza	choroba będąca wynikiem zakażenia oportunistycznego, wywołanego pierwotniakiem Toxoplasma gondii. U osób HIV+ zwykle dotyczy mózgu.
TPV	typranawir - hamuje proteazę HIV, lek z grupy PI, składnik preparatu APTIVUS
wiremia	liczba cząstek wirusa ("kopii" jego kwasu nukleinowego - RNA) w osoczu krwi; zwykle podawana jako liczba kopii HIV RNA w 1 ml
wirion	cząstka wirusa, tzn. pojedynczy wirus; wirion HIV ma średnicę trochę ponad 1/10000 mm i aby go obejrzeć, potrzebny jest mikroskop elektronowy (zwykły, optyczny, nie wystarczy). Bakterie są około 100 razy większe.
wirus	bardzo prosta forma życia - znacznie mniej skomplikowana od komórki, której wirus potrzebuje, aby móc się mnożyć. Wirus składa się z materiału genetycznego (DNA lub RNA), kilku enzymów, kapsydu i otoczki zewnętrznej. Do powielania się wykorzystuje elementy komórki, w której pasożytuje.
wirus cytomegalii	zob. cytomegalowirus
ZDV	zydowudyna (=azydotymidyna, AZT), hamuje odwrotną transkryptazę HIV, czyli enzym potrzebny przy powielaniu materiału genetycznego wirusa; lek z grupy NRTI; składnik preparatów RETROVIR, COMBIVIR, TRIZIVIR; jest to historycznie najstarszy lek stosowany w leczeniu zakażenia HIV

opracował: dr n. med. Maciej R. Nowacki
data aktualizacji: maj 2008

[2008-06-EDU-640]

do góry