Dlaczego dobrze jest wiedzieć, że jest się zakażonym HIV?

Zakażenie HIV przebiega przez wiele lat (średnio 8-10!!!) bez żadnych objawów klinicznych. Nie powoduje dolegliwości. Nie daje zmian w podstawowych badaniach laboratoryjnych, które wykonuje się na przykład podczas badań okresowych.

Ale po latach człowiek zakażony zaczyna chorować. Nie ma stałych objawów, po których można rozpoznać zakażenie.

Opieka nad ludźmi żyjącymi z HIV prowadzona jest w Polsce przez Ośrodki Referencyjne, znajdujące się na ogół w miastach będących siedzibami Akademii lub Uniwersytetów Medycznych (lista tych Ośrodków znajduje się na stronie Krajowego Centrum ds. AIDS - www.aids.gov.pl, a także na stronie www.cd4.pl ). Opisowi tej opieki poświęcono także osobny tekst.

Jeśli wie się o zakażeniu, to:

• wiadomo, do jakiego lekarza specjalisty się zgłosić,
• dzięki istniejącemu leczeniu możliwa jest poprawa jakości i długości życia (o ponad 30 lat),
• można uchronić przed zakażeniem swojego partnera/partnerkę seksualną,
• jeśli jest się kobietą świadomą zakażenia, można bezpiecznie mieć dziecko,
• jeśli jest się mężczyzną zakażonym HIV, możliwe jest bezpieczne posiadanie dziecka z niezakażoną HIV partnerką.

Ludzie żyjący z HIV, leczeni lekami antyretrowirusowymi, mogą prowadzić najzupełniej normalne życie:

• mogą się uczyć,
• pracować,
• zakładać rodziny lub wchodzić w nieformalne związki,
• mieć dzieci,
• uprawiać seks (z zabezpieczeniem, którym jest prezerwatywa).

Człowiek żyjący z HIV nie może tylko:

• być krwiodawcą,
• oddawać narządów do przeszczepów,
• uprawiać seksu bez prezerwatywy,
• w świetle obecnych przepisów - pracować w niektórych służbach (policja itp.), gdzie istnieje - jak dotąd, tylko teoretyczne - ryzyko zakażenia innych osób podczas wykonywania pewnych czynności (np. zatrzymanie i aresztowanie osoby stawiającej opór).

Wprawdzie w listopadzie 2009 r. Trybunał Konstytucyjny uznał, że przepis, który nie zezwala na pracę w policji osobie zakażonej HIV jest niezgodny z Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej, ale wskazał też miejsca służby, w których zakażenie HIV funkcjonariusza policji nie ma większego znaczenia, jak na przykład piony analityczne, laboratoria, administracja, szkolnictwo. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że chociaż kwestionowany przepis dotyczy także innych służb mundurowych – Straży Granicznej, Służby Więziennej, Państwowej Straży Pożarnej – to rozstrzygana sprawa odnosi się tylko do policjantów.

Trybunał Konstytucyjny rozpatrywał tę sprawę po skardze zwolnionego z pracy w 2007 r. policjanta, który podczas badań okresowych dał się namówić na zrobienie sobie testu na HIV (testy na HIV nie są wymagane), którego wynik okazał się dodatni. Na podstawie przepisów obowiązujących w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych policjanta zakażonego HIV uznano za całkowicie niezdolnego do służby, w konsekwencji otrzymywał kategorię kliniczną D, a to powodowało zwolnienie ze służby. Na podstawie orzeczenia Trybunału Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił decyzję o zwolnieniu policjanta.

Warto dodać, że podobne zasady (orzekanie o niezdolności do służby) są stosowane w przypadku zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu C.

W Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji opracowywane są nowe przepisy w sprawie oceny zdolności fizycznej i psychicznej do służby w Policji^[1].

Tyle tylko, że człowiek żyjący z HIV, świadomy swojego zakażenia, nie jest niebezpieczny dla otoczenia. W początkach stycznia 2009 r. w czasopismo wydawane przez amerykańskie Center for Disease Control and Prevention opublikowało informację o tym, iż instytucja zdrowia publicznego po raz pierwszy uznała, że zakażony HIV pracownik opieki medycznej może przeprowadzać inwazyjne procedury medyczne – po rozpoczęciu skutecznej (obniżającej poziom wiremii poniżej granicy wykrywalności) terapii antyretrowirusowej^[2].

Z kolei Ministerstwo Zdrowia Izraela, po konsultacjach z ekspertami zaleciło, by zezwolono zakażonemu kardiochirurgowi na powrót do pracy, bez żadnych restrykcji dotyczących rodzaju przeprowadzanych przez niego operacji, ale z zaleceniem przestrzegania warunków takich, jak ścisłe monitorowanie przestrzegania standardowych procedur zapobiegania zakażeniom, natychmiastowe zawiadamianie o jakichkolwiek przecięciach lub nakłuciach rękawic, kontrole stanu zdrowia co 3 miesiące (oznaczanie liczby komórek CD4 i poziomu wiremii), a także dokładne przestrzeganie zaleceń związanych z przyjmowanymi lekami antyretrowirusowymi. Uznano, że ryzyko, jakie stanowi lekarz dla operowanych przez siebie pacjentów jest nieporównywalnie mniejsze, niż korzyści, których mogą doznać w następstwie dokonywanych operacji na otwartym sercu, w których się specjalizuje^[3]. Kardiochirurg przez długi czas nie był świadomy swojego zakażenia HIV. Kiedy rozpoznano je w styczniu 2007 r. jego liczba komórek CD4 wynosiła 49/mm3, poziom wiremii wynosił ponad 100 000 kopii RNA HIV/ml. Pracował w zawodzie ponad 20 lat, wykonywał około 150 operacji rocznie. Ministerstwo Zdrowia w celu uniknięcia obaw o potencjalne narażanie pacjentów poinstruowało szpitale, w których pracował kardiochirurg, do skontaktowania się z wszystkimi operowanymi przez niego pacjentami i zaoferowania im testów na HIV. Spośród 1494 zidentyfikowanych, żyjących pacjentów tego lekarza, 545 osób poddało się testom – wszystkie wyniki były ujemne; żadna z osób, które nie zgodziły się na badanie nie figurowała z krajowym rejestrze osób zakażonych HIV. Natychmiast po rozpoznaniu zakażenia lekarz rozpoczął terapię antyretrowirusową i w momencie oceny ekspertów jego liczba komórek CD4 wynosiła 272/mm3, zaś wiremia była mniejsza od 50 kopii RNA HIV/ml.

W poszczególnych krajach przepisy dotyczące możliwości wykonywania pracy przez osoby żyjące z HIV są bardzo zróżnicowane. Decyzja Ministra Zdrowia Izraela powinna być znana szerzej, by pomóc w zrewidowaniu zaleceń dotyczących pracy osób zakażonych HIV organom podejmującym takie decyzje.

¹ Bartuszek G. Tylko życie. Walczyć do skutku. Miesięcznik Policja 997, nr 61 04.2010.
http://gazeta.policja.pl/portal/997/1008/55818/Walczyc_doskutku_Nr_61_042010.html
² Centers for Disease Control. Investigations of patients treated by an HIV-infected cardiothoracic surgeon – Israel, 2007. MMWR 2009;57(53):1413-5.
³ Alcorn K. Israeli health ministry says HIV-positive surgeon very low risk to patients: surgeon returns to work. January 09, 2009. www.aidsmap.com

oprac. dr n. med. Dorota Rogowska-Szadkowska
data aktualizacji: sierpień 2010

[2010-08-EDU-1330]

do góry