W uzasadnieniu decyzji Komitet Noblowski podał:

Harald zur Hausen obalił istniejący wcześniej dogmat i wykazał, że onkogenne wirusy brodawczaka ludzkiego (HPV) powodują raka szyjki macicy, najczęstszy nowotwór u kobiet. Wykazał też, iż HPV są zróżnicowaną rodziną wirusów, i tylko niektóre ich typy powodują raka. Jego odkrycie doprowadziło do poznania przebiegu zakażenia HPV i zrozumienia mechanizmów powstawania nowotworu, a w efekcie do stworzenia szczepionki zapobiegającej zakażeniu HPV.

Francoise Barre-Sinoussi i Luc Montagnier odkryli wirusa HIV. Wykazali, że wirus produkowany jest w limfocytach pacjentów z powiększonymi węzłami chłonnymi we wczesnych stadiach upośledzenia odporności, a także we krwi pacjentów w zaawansowanych stadiach choroby. Był to pierwszy poznany ludzki lentiwirus (czyli wirus, który potrafi przebywać w stanie "uśpienia" w ludzkich komórkach przez wiele lat). Okazało się, że HIV stopniowo niszczy układ immunologiczny poprzez masywną replikację i uszkadzanie limfocytów. To odkrycie leżało u podstaw obecnego zrozumienia biologii choroby i leczenia antyretrowirusowego.

Pełny tekst uzasadnienia i życiorysy laureatów znaleźć można na stronie internetowej Komitetu Noblowskiego: http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2008.

Zasady Fundacji Nobla ograniczają liczbę laureatów nagrody z medycyny do maksymalnie 3 osób. Pominięcie niektórych często powoduje kontrowersje. W tym roku Komitet Noblowski wykluczył Roberta Gallo, amerykańskiego wirusologa, który pracował wiele lat w Narodowym Instytucie Raka (ang. National Cancer Institute) w Bethesda, USA, zanim przeniósł się na Uniwersytet Maryland w Baltimore. Dr Gallo powiedział Agencji Associated Press, iż jest „rozczarowany”, iż nie został uhonorowany razem z zespołem francuskim. Anthony Fauci, dyrektor Narodowego Instytutu Alergii i Chorób Zakaźnych (ang. National Institute of Allergy and Infectious Diseases) wyraził radość z uhonorowania Francuzów i przekonanie, że gdyby zasady nagrody Nobla zezwalały na czterech laureatów, dr Gallo z pewnością należałby do tej grupy¹.

Krótka historia odkrycia HIV

Zespół uczonych francuskich z Instytutu Pasteura doniósł o wyizolowaniu nowego retrowirusa, nazwane tymczasowo "LAV" (lymphadenopathy associated virus - wirus związany z limfadenopatią) od pacjenta wykazującego ryzyko zachorowania na AIDS - tekst ukazał się na łamach czasopisma Science w maju 1983 r.²

W kwietniu 1984 r. ogłoszono, że Robert Gallo z NCI (National Cancer Institute – Narodowy Instytut Raka, USA) odkrył przyczynę AIDS – retrowirusa nazwanego "HTLV-III" (ang. human T-cell leukemia virus – ludzki wirus białaczki komórek T)³, ogłoszono też szybkie pojawienie się testów pozwalających na rozpoznanie obecności wirusa we krwi i wyrażono nadzieję, iż szczepionka przeciwko AIDS pojawi się w ciągu 2 lat. Testy w kierunku obecności przeciwciał anty-HTLV-III/LAV stały się dostępne rok później, szczepionki nie ma do dziś.

W roku 1985 pojawiły się doniesienia, iż LAV i HTLV-III są identyczne⁴,⁵, rok później potwierdzono, że LAV i HTLV-III są tym samym wirusem, a Międzynarodowy Komitet Taksonomii Wirusów nazwał go HIV (ang. human immunodeficiency virus – ludzki wirus upośledzenia odporności)⁶,⁷.

W marcu 1985 r. FDA (ang. Food and Drug Administration – amerykański Urząd Kontroli Żywności i Leków) zarejestrowało pierwszy test (ELISA)⁸ poszukujący przeciwciał anty-HTLV-III/LAV, wyprodukowany na podstawie preparatu uzyskanego z laboratorium Roberta Gallo; pierwszą firmą, która otrzymała rejestrację była Abbott Laboratories⁹.

Spór o to, kto pierwszy odkrył wirusa spowodował, że we Francji zdecydowano o rezygnacji z amerykańskiej oferty na testy w marcu 1985 r. i czekano na testy wyprodukowane przez Instytut Pasteura, które stały się dostępne w sierpniu tego roku¹⁰. To zdawałoby się niewielkie opóźnienie spowodowało zakażenie HIV 4 000 osób, w tym 1 000 chorych na hemofilię.

dr n. med. Dorota Rogowska-Szadkowska

[2008-10-EDU-781]