Rzetelna wiedza o HIV

Poradnik dla osób z nowo rozpoznanym zakażeniem HIV

Strona główna»
Podstawy wiedzy»
Co to jest HIV i AIDS»
Krótka historia epidemii HIV/AIDS na świecie, część druga

Krótka historia epidemii HIV/AIDS na świecie, część druga

1998r.

opublikowano jedno z pierwszych doniesień mówiących o tym, iż skojarzona terapia antyretrowirusowa przyczynia się do znacznego zmniejszenia zachorowań i śmierci związanych z zakażeniem HIV nawet u pacjentów, u których rozpoczęto je w zaawansowanym stadium zakażenia. W kolejnych latach wiele publikacji potwierdzało te obserwacje¹.
wykazano, iż nonoksynol-9, składnik wielu preparatów plemnikobójczych, nie zapobiegał zakażeniom HIV (badania prowadzono wśród kobiet sprzedających usługi seksualne)²; dla potwierdzenia tych wyników prowadzono kolejne badania kliniczne, które w 2000r. potwierdziły, iż N-9 nie zapobiega, a ułatwia zakażenie HIV.
w grudniu w USA zarejestrowano kolejny nukleozydowy inhibitor odwrotnej transkryptazy – abakawir.
5 grudnia administracja Billa Clintona przyznała, iż plan dostarczania leków antyretrowirusowych poprzez Medicaid osobom zakażonym HIV, znajdującym się w bezobjawowym stadium zakażenia, mającym niskie dochody, nie będzie mógł zostać zrealizowany³.

1999r.

W USA rozpoczęła się kampania sprzeciwiająca się używaniu prezerwatyw: członek Izby Reprezentantów, konserwatysta Tom Coburg domagał się wprowadzenia ustawy nakazującej umieszczania na opakowaniach prezerwatyw ostrzeżeń – na wzór tych, które pojawiają się na paczkach papierosów – mówiących, że nie chronią one przed zakażeniem wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV – human papilloma virus). Choć prawo to nigdy nie weszło w życie to jednak akcja okazała się skuteczna w podważaniu skuteczności prezerwatyw w zapobieganiu zakażeniom przenoszonym drogą płciową⁴.
wykazano, iż elektywne cięcie cesarskie, przeprowadzone przed rozpoczęciem akcji porodowej i przed pęknięciem błon płodowych, dodatkowo zmniejsza o połowę ryzyko przeniesienia zakażenia HIV z matki na dziecko, a w połączeniu z terapią antyretrowirusową obniża je do 2%⁵. W tym samym roku opublikowano kolejne wyniki badań: wśród dzieci matek otrzymujących leczenie antyretrowirusowe zakażenie HIV stwierdzono u 2% spośród 196 dzieci, które przyszły na świat dzięki cesarskiemu cięciu i u 7,3% spośród 1 255 urodzonych innymi metodami⁶.
w kwietniu w USA zarejestrowano kolejny inhibitor proteazy HIV – amprenawir.

2000r.

doniesiono, iż skojarzona terapia antyretrowirusowa prowadzi do eradykacji zakażeń Microsporidium i Cryptosporidium – pierwotniakami, które były wcześniej przyczyną wyniszczających, nie poddających się leczeniu biegunek⁷,
obliczono, iż mimo wysokich kosztów skojarzonej terapii antyretrowirusowej jest ona ekonomicznie opłacalna, gdyż zmniejsza częstość zachorowań związanych z zakażeniem HIV, a co za tym idzie koszty hospitalizacji pacjentów są niższe i zmniejszają się koszty związane z niezdolnością tych osób do pracy, etc. ^8,9
w badaniach nonoksynolu 9 (środka plemnikobójczego, uważanego długo za chroniący także przed zakażeniem HIV) wykazano, iż zakażenie HIV dotyczyło około 50% częściej kobiet stosujących N-9, niż używających placebo¹⁰; Krótko po Konferencji amerykańskie Centers for Diseases Control and Prevention – CDC opublikowały informację o tych badaniach, w której znajdowało się ostrzeżenie o nieskuteczności N-9 w profilaktyce zakażeń HIV¹¹. Pełne wyniki badań opublikowano dopiero w 2002r. Podano w nich, iż kobiety stosujące preparat częściej niż 3 razy w ciągu dnia wykazywały prawie dwukrotnie większe ryzyko zakażenia HIV, niż kobiety stosujące placebo, nie wykazano wpływu preparatu na przenoszenie zakażenia Neisseria gonorrhoeae i Chlamydia trachomatis¹².
w USA Kongres zwiększył dotacje federalne na programy edukacji seksualnej młodzieży w wielu 12 – 18 lat pod hasłem „tylko abstynencja” (ang. abstinence only), kierowane bezpośrednio do organizacji pozarządowych, nakazujące nauczanie wyłącznie o abstynencji seksualnej do czasu zawarcia małżeństwa jako jedynej drodze do uniknięcia nieplanowanej ciąży, chorób przenoszonych drogą płciową i innych problemów zdrowotnych, a po zawarciu małżeństwa o zachowywaniu wzajemnej wierności (aktywność seksualna poza małżeństwem może spowodować, zdaniem autorów zaleceń, szkodliwe efekty psychologiczne i fizyczne), nie zalecające dostarczania młodzieży informacji o antykoncepcji i praktykach związanych z bezpieczniejszym seksem, nawet przy wykorzystaniu innych środków finansowych¹³.
we wrześniu w USA zarejestrowano kolejny nukleozydowy inhibitor proteazy HIV – lopinawir wzmocniony niewielką dawką norwiru.
w listopadzie zarejestrowano preparat zawierający 3 leki w jednej tabletce: 600 mg abakawiru + 300 mg lamiwudyny + 300 mg zydowudyny.

2001r.

podczas konferencji Transplant 2001 wykazano, iż przeszczepy wątroby mogą być wykonywane bezpiecznie u osób żyjących z HIV; wcześniej obawiano się, iż leki immunosupresyjne podawane biorcy po przeszczepie mogą szkodzić układowi immunologicznemu ludzi żyjących z HIV¹⁴.
skojarzona terapia antyretrowirusowa poprawiła rokowanie i zmniejszyła częstość występowania mięsaka Kaposiego, mniej wyraźny wpływ terapii obserwowano na częstość występowania chłoniaków nieziarniczych¹⁵.
z inicjatywy Sekretarza Generalnego ONZ, Kofiego Anana, powstał Global Fund to Fight AIDS, Tuberculosis and Malaria, mający na celu pomoc krajom rozwijającym się w walce z tymi chorobami.
rząd Kanady zezwolił na palenie marihuany w celach medycznych, przepisywanej przez uprawnionych do tego lekarzy pacjentom doświadczającym poważnych objawów spowodowanych nowotworami, zakażeniem HIV, stwardnieniem rozsianym i padaczką¹⁶.

2002r.

w lipcu XIV Światowa Konferencja AIDS, która odbyła się w Barcelonie (Hiszpania) dotyczyła dostarczania leków antyretrowirusowych do krajów rozwijających się. Joep Lange, Prezydent International AIDS Society, podczas ceremonii zamknięcia Konferencji powiedział: „Jeśli możemy dostarczyć Coca-colę i piwo do najodleglejszych zakątków Afryki, to nie może być niemożliwym dostarczenie tam leków antyretrowirusowych”. Podczas tej Konferencji pojawiły się także informacje o skuteczności T-20 (pierwszego inhibitora fuzji wirusa z wrażliwą na zakażenie komórką)¹⁷.

2003r.

w USA z inicjatywy prezydenta G. W. Busha, powstał program PEPFAR (President’s Emergency Plan for AIDS Relief), mający w ciągu 5 lat przekazać 15 miliardów dolarów 15 krajom światai, narzucając im program A – B – C (abstinence, be faithful, and when appropriate correct and consistent use condoms – abstynencja lub bycie wiernym lub, jeśli to konieczne, właściwe i stałe używanie prezerwatyw). Celem tej inicjatywy miało być zapobieżenie w ciągu pięciu lat 7 milionom nowych zakażeń, dostarczenie leków antyretrowirusowych przynajmniej 2 milionom ludzi i dostarczenie pomocy humanitarnej 10 milionom chorych na AIDS i sierotom, które przez AIDS straciły rodziców.
Mimo, iż oficjalna nazwa kampanii brzmi „A – B – C” , to tak naprawdę skupia się tylko na hasłach związanych z literami – A i B, zaś condoms czyli prezerwatywy, proponowane są i mają być dostępne tylko dla osób wykazujących duże ryzyko zakażenia HIV, do których zalicza się kobiety sprzedające usługi seksualne, niezakażonych partnerów osób zakażonych HIV, narkomanów i „innych”. Natomiast 33% funduszy przeznaczonych na profilaktykę zakażeń HIV musi być wydawanych na edukację o abstynencji.
w marcu zarejestrowano pierwszy lek należący do nowej grupy leków – inhibitor fuzji wirusa z wrażliwymi na zakażenie komórkami – enfuwirtyd (T-20,
w czerwcu w USA zarejestrowano kolejny nukleozydowy inhibitor odwrotnej transkryptazy – emtrycytabinę oraz kolejny inhibitor proteazy HIV – atazanawir, a w październiku kolejny inhibitor proteazy – fosamprenawir.
w Światowym Dniu AIDS Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ogłosiła nowy plan nazwany „3 by 5” , mający na celu objęcie terapią antyretrowirusową 3 milionów ludzi zakażonych HIV w krajach rozwijających się do 2005 roku.

2004r.

specjalny wysłannik Narodów Zjednoczonych do Afryki, Stephen Lewis, ostrzega, iż próba objęcia terapią antyretrowirusową 3 milionów ludzi do końca 2005 roku (plan „3 by 5”) jest zagrożony przez brak finansowego wsparcia przez najbogatsze kraje świata¹⁹.
inicjatywa prezydenta Busha przeznaczenia 15 miliardów dolarów na walkę z epidemią AIDS, nazwana PEPFAR (President’s Emergency Plan For AIDS Relief), zaczęła być w pełni wprowadzana w życie w czerwcu, pierwsze pieniądze przekazano 14 krajom objętym pomocą w styczniu, w końcu roku piętnastym krajem stał się Wietnam; zalecenia programu stanowią, iż 30% środków finansowych przeznaczonych na profilaktykę powinno być przeznaczanych na promowanie abstynencji seksualnej i później wierności, a prezerwatywy powinny być oferowane tylko osobom sprzedającym usługi seksualne, parom, w których jedna z osób jest zakażona HIV i niezdefiniowanym innym^20,21.
WHO podała, iż do końca czerwca, w ramach programu „3 by 5” 440 000 osób z krajów rozwijających się lub znajdujących się w okresie transformacji otrzymuje leczenie antyretrowirusowe, od końca 2003r. liczba leczonych zwiększyła się o 40 000²².
Fundacja Billa i Melindy Gates podała, iż przeznaczy 50 milionów dolarów na Global Fund to Fight AIDS, Tuberculosis, and Malaria²³.
w sierpniu zarejestrowano kolejne dwa preparaty zawierające po dwie substancje czynne w jednej tabletce; pierwszy lek zwierał 600 mg abakawiru + 300 mg lamiwudyny, drugi zaś 300 mg tenofowiru + 200 mg emtricitabiny.
raport UNAIDS szacuje, iż w końcu 2003 r. żyło na świecie 37,8 mln osób zakażonych HIV, w tym 17 milionów kobiet i 2,1 milionów dzieci poniżej 15 roku życia, w ciągu 2003r, 8 000 osób dziennie umierało na AIDS; dane te są nieco mniejsze, niż wcześniejsze szacunki ze względu na poprawki włączone do obliczeń szacunkowych, jednak bez wątpienia epidemia ciągle się rozszerza. Liczba dzieci osieroconych z powodu AIDS wzrosła do 15 milionów, z czego 12,1 miliona żyje w Afryce, na południe od Sahary²⁴.

2005r.

w pierwszym rocznym sprawozdaniu z wykonania programu PEPFAR, opublikowanych w początkach roku 2005r. podano, iż w 2004r. przeznaczono ponad 90 milionów dolarów USA na profilaktykę seksualnej transmisji HIV, z czego ponad 50 milionów dolarów (56%) na programy A – B²⁵, do końca września 2004r. program pomógł w dostarczeniu leków antyretrowirusowych około 155 000 ludziom w 15 krajach objętych pomocą; podejście PEPFAR do profilaktyki HIV spotyka się z coraz większą krytyką komentatorów twierdzących, że jest motywowana wyłącznie przez ideologię.
WHO podało, iż całkowita liczba osób otrzymujących leki antyretrowirusowe w krajach rozwijających się i znajdujących się w okresie transformacji wzrósł do końca 2004r. do 7000 0000, co oznacza, iż inicjatywa 3 by 5 osiągnęła swój cel²⁶.
Brazylia odrzuciła 40 milionów dolarów oferowanych przez PEPFAR, gdyż nie zgodziła się przyjąć deklaracji potępiającej prostytucję, będącej jednym z warunków uzyskania pieniędzy; dyrektor brazylijskiego programu HIV/AIDS powiedział, iż rząd podjął tę decyzję „w celu zachowania własnej autonomii w kwestiach związanych z krajową polityką dotyczą HIV/AIDS, a także zgodnie z zasadami etyki i praw człowieka²⁷”.
w czerwcu w USA zarejestrowano kolejny inhibitor proteazy HIV – tipranawir.
30 czerwca Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wpisała metadon i buprenorfinę na listę leków niezbędnych (WHO List of Essentials Medicines)²⁸.

2006r.

w kwietniu opublikowano raport US Government Accountability Office, w którym pojawiła się wątpliwość, czy wymaganie przeznaczania tak dużej części pomocy dostarczanej w ramach PEPFAR na promowanie abstynencji seksualnej i wzajemnej wierności nie spowoduje ograniczenia środków przeznaczonych na inne działania profilaktyczne, a szczególnie zapobieganie przenoszeniu zakażenia z matki na dziecko²⁹. W tym samym raporcie zwrócono uwagę, iż działacze organizacji wspieranych przez PEPFAR nie wiedzą, jakim grupom ludności mogą udzielać informacji o prezerwatywach, obawiając się utraty sponsorowania, jeśli będą udzielać młodym ludziom odpowiedzi na pytania dotyczące ich stosowania. Zdaniem redakcji czasopisma The Lancet raport ten powinien skłonić Kongres USA do rozważenia, czy wydawanie milionów dolarów na propagowanie A – B jest skutecznym sposobem wydawania pieniędzy amerykańskich podatników, a wiele więcej istnień ludzkich ocalić mogłoby promowanie używania prezerwatyw równolegle z promocją abstynencji do małżeństwa i późniejszej wierności.
w czerwcu, podczas trzeciego spotkania osób zajmujących się wprowadzaniem PEPFAR, które odbyło się w Durbanie (RPA) podano, iż przenoszenie zakażenia HIV z matki na dziecko stało się drugą – po kontaktach seksualnych – drogą zakażeń HIV w Ugandzie, a przynajmniej 20 000 dzieci rocznie rodzi się z zakażeniem nabytym od matek³⁰. Dr Mark Dybul, szef PEPFAR, występując podczas tej konferencji po raz kolejny powtórzył, iż kampania A – B – C przynosi rezultaty, a jako przykłady krajów, w których działa wymienił Kenię, Botswanę, Zimbabwe i Etiopię³¹. W tym wyliczeniu nie było już Ugandy.
w czerwcu zarejestrowano kolejny inhibitor proteazy HIV – darunawir – PREZISTA^TM.
w lipcu zarejestrowano w USA kolejny preparat zawierający trzy leki w jednej tabletce, produkowane przez dwie różne firmy farmaceutyczne: 300 mg tenofowiru + 200 mg emtricitabiny + 600 mg efawirenzu, pod nazwą ATRIPLA^TM.
13 grudnia amerykański Narodowy Instytut Alergii i Chorób Zakaźnych (ang. National Institute of Allergy and Infectious Diseases – NIAID), będący częścią Narodowych Instytutów Zdrowia (ang. National Institutes of Health) ogłosił zakończenie przed planowanym terminem dwóch dużych badań klinicznych nad skutecznością obrzezania mężczyzn w zmniejszaniu ryzyka zakażenia HIV, po wykazaniu, iż w Kenii obrzezanie zmniejszyło o 53% ryzyko zakażenia HIV, w Ugandzie – o 48%³².

2007r.

w badaniach przeprowadzonych w Danii porównano długość życia osób zakażonych HIV z długością życia osób niezakażonych i wykazano, iż po wprowadzeniu do powszechnego stosowania skojarzonej terapii antyretrowirusowej długość życia osób zakażonych HIV, które ukończyły 25 lat i są leczone, wzrosła o około 35 lat³³.
z danych opublikowanych 17 kwietnia przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) oraz UNAIDS wynika, iż w krajach rozwijających się 2 miliony ludzi żyjących z HIV, mających wskazania do rozpoczęcia terapii, otrzymuje leki antyretrowirusowe. Liczba osób leczonych w ciągu roku wzrosła o 54%. Jednakże mimo to tylko 28% potrzebujących terapii otrzymuje leki, a tylko 11% kobiet żyjących z HIV w Afryce ma dostęp do leków zmniejszających ryzyko przeniesienia zakażenia na ich dzieci.
WHO/UNAIDS opublikowały wnioski i rekomendacje dotyczące obrzezania mężczyzn: promowanie obrzezania mężczyzn powinno zostać uznane za dodatkową ważną strategię profilaktyki zakażeń HIV nabywanych w kontaktach heteroseksualnych; obrzezanie mężczyzn nie daje całkowitej ochrony przed zakażeniem HIV i powinno być częścią złożonego „pakietu profilaktycznego”, który obejmuje opóźnienie inicjacji seksualnej, zmniejszenie liczby partnerów seksualnych, dostarczanie i promowanie właściwego, konsekwentnego stosowania prezerwatyw (dla kobiet i dla mężczyzn), stwarzanie możliwości wykonywania testów na HIV i właściwego poradnictwa z tym związanego oraz leczenia chorób przenoszonych drogą płciową³⁴.
eksperci zajmujący się zdrowiem kobiet stwierdzili, iż kobiety żyjące w regionach o dużej częstości zakażeń HIV będą mogły osiągnąć korzyści po 10 – 20 latach od zmniejszenia częstości zakażeń wśród obrzezanych mężczyzn, bo dopiero wtedy będą miały mniejszą szansę związania się z mężczyzną zakażonym HIV³⁵.
6 sierpnia FDA zarejestrowało lek należący do nowej grupy inhibitorów CCR5 – marawirok. Rejestracja leku nastąpiła na podstawie trwających 24 tygodnie badań klinicznych III fazy. Lek powinien być stosowany w połączeniu z innymi lekami antyretrowirusowymi w terapii zakażenia szczepami CCR5tropowymi u osób dorosłych, których wiremia pozostaje wykrywalna mimo wcześniejszego leczenia lub wykazujących oporność na wiele leków antyretrowirusowych. Nie zarejestrowano leku do leczenia osób mających mniej, niż 16 lat. Bezpieczeństwa i skuteczności leku nie określono dla osób nieleczonych wcześniej lub zakażonych wirusem o mieszanym tropizmie lub wirusem CCR5-tropowym.
Wielka Brytania- w październiku zwolniono szefa komitetu doradzającego rządowi w sprawach narkotyków, profesora Davida Nutta, za sprzeciwianie się planom premiera, by przesunąć marihuanę i ecstasy z listy narkotyków, których posiadanie zagrożone jest mniejszą karą (lista C), do klasy zagrożonej wyższą karą (lista B); w geście solidarności odeszło innych 5 członków brytyjskiego Advisory Council on the Misuse of Drugs³⁶.
12 października FDA zarejestrowało raltegrawir (MK-0518), pod nazwą handlową pierwszy z leków należących do grupy inhibitorów integrafy. Integraza jest enzymem, który po przepisaniu materiału genetycznego wirusa HIV z RNA na DNA (przy pomocy enzymu odwrotnej transkryptazy) umożliwia włączenie materiału genetycznego wirusa do DNA ludzkiego, dzięki czemu możliwe jest namnażanie się wirusa.
dopiero w grudniu amerykańskie FDA postanowiło, iż na opakowaniach środków plemnikobójczych dostępnych bez recepty zostanie umieszczone ostrzeżenie, iż nonoksynol 9 nie tylko nie chroni przed zakażeniem HIV i innymi chorobami przenoszonymi drogą płciową, a wręcz przeciwnie, poprzez powodowanie podrażnień błony śluzowej pochwy i odbytu mogą ułatwiać przeniesienie zakażenia; nawet tak mała ilość N-9, jaka jest używana do nawilżania prezerwatyw może powodować podrażnienia błony śluzowej³⁷. Informacje o sprzedawanych w aptekach internetowych w Polsce środkach plemnikobójczych zawierają tylko ostrzeżenie, iż nonoksynol 9 nie chroni przed zakażeniem HIV i innymi chorobami przenoszonymi drogą płciową, nie zawierają ostrzeżenia o drażniących własnościach preparatu, które mogą ułatwić przeniesienie zakażenia.

2008r.

18 stycznia na podstawie procedury accelerated approval zarejestrowano w USA nienukeozydowy inhibitor odwrotnej transkryptazy – etravirine (dawniej TMC125). Lek został zaaprobowany tylko dla leczonych wcześniej dorosłych pacjentów, do stosowania z innymi lekami antyretrowirusowymi. Rejestracja leku nastąpiła na podstawie analiz trwających 24 tygodnie badań DUET 1 i DUET 2, w których obserwowano pacjentów zarówno wykazujących oporność na NNRTI, jak i przynajmniej 3 mutacje pierwotnej oporności na inhibitory proteazy. Dane z dłużej trwających badań będą konieczne, zanim FDA rozważy tradycyjną rejestrację leku.
w początkach czerwca opublikowano doniesienie o zmianach ryzyka śmierci po serokonwersji HIV w porównaniu z populacją ogólną, na podstawie danych z programu CASCADE (Concerted Action on Seroconversion to AIDS and Death in Europe), obejmującego 23 grupy pacjentów o znanej dacie serokonwersji z Danii, Grecji, Francji, Holandii, Norwegii, Szwajcarii, Wielkiej Brytanii, Włoch, Australii i Kanady. Badaniami objęto 15 534 osoby żyjące z HIV, które zakaziły się mając średnio 29 lat (24 – 36 lat) od maja 1981r. do grudnia 2006r. Większość stanowili mężczyźni uprawiający seks z mężczyznami (9 465 – 57%), następnie osoby zakażone w następstwie kontaktów heteroseksualnych (4 022 – 24%) i osoby przyjmujące narkotyki w iniekcjach (3 047 – 18%). Śmiertelność osób zakażonych HIV w zestawieniu z porównywalną populacją ogólną zmniejszyła się znacząco po 1996r, po wprowadzeniu HAART do powszechnego stosowania. W latach 2000 – 2001 zmniejszenie śmiertelności osób zakażonych HIV wynosiło 87%, w latach 2004 – 2006 już 94% - w porównaniu z erą przed HAART. W okresie obserwacji śmiertelność uległa zmniejszeniu z 42,6 na 1 000 osobolat w erze przed-HAART do 6,1 w latach 2004-2006. W ciągu pierwszych 5 lat od serokonwersji śmiertelność osób żyjących z HIV nie różni się od śmiertelności populacji ogólnej, zwiększa się wraz z czasem trwania zakażenia o 4,8% po 10 latach w porównaniu z populacją ogólną, przy czym dla osób mających 15 – 24 lata ryzyko śmierci w ciągu 10 lat trwania zakażenia jest większe o 4,3% w porównaniu z populacją ogólną w tym samym wieku, dla osób w wieku powyżej 45 lat – 12,2%. Ryzyko to jest większe dla osób przyjmujących narkotyki w iniekcjach: dla osób mających mniej, niż 45 lat w ciągu pierwszych 5 lat zakażenia wynosi 4,8%, w ciągu 10 lat – 6,2%.
kolejne badania prowadzone wśród wielu żyjących z HIV w krajach rozwiniętych wykazały, iż osoba mająca 20 lat, zaczynająca skojarzone leczenie antyretrowirusowe może się spodziewać przeżycia kolejnych średnio 43 lat, osoba 35 letnia – średnio 32 lat³⁸.
wyniki badań prowadzonych w Ugandzie wśród par o różnym statusie serologicznym wykazały, iż najwięcej zakażeń przenoszonych jest w kontaktach seksualnych podczas bezobjawowej fazy zakażenia HIV, gdyż trwa ona najdłużej; zakaźność w ostrej fazie infekcji jest 26-krotnie wyższa niż w fazie bezobjawowej i na tak wysokim poziomie utrzymuje się przez 3 miesiące od serokonwersji; zakaźność w późnej fazie zakażenia 7-krotnie większa niż w fazie bezobjawowej utrzymuje się w czasie 19 – 10 miesięcy przed śmiercią³⁹.
w sierpniu opublikowano raport UNAIDS dotyczący rozmiarów epidemii; raport ostrzega, iż do 2010 r. planowany cel powszechnego dostępu do leków antyretrowirusowych może nie zostać osiągnięty, jeśli światowa odpowiedź na HIV/AIDS nie zostanie znacząco wzmocniona i przyspieszona; opisując „stabilizację globalnej epidemii” raport szacuje, iż do końca 2007 r. żyły z HIV 33 miliony ludzi na świecie (mniej, niż szacowano na koniec 2006 r. – wówczas mówiono o 39,5 miliona zakażonych i chorych); zmniejszenie liczby związane jest przede wszystkim z poprawieniem sposobów szacowania, ale odzwierciedla także zmniejszenie liczby zakażeń w niektórych częściach świata; liczba zgonów z powodu AIDS zmniejszyła się z 2,2 ml w 2005r. do 2 ml w 2007, co odzwierciedla zwiększenie liczby osób przyjmujących leki antyretrowirusowe⁴⁰.
Komitet Noblowski zdecydował 6 października iż nagroda Nobla w dziedzinie fizjologia i medycyna została przyznana w połowie uczonemu niemieckiemu Haraldowi zur Hausenowi za odkrycie wirusów brodawczaka ludzkiego (HPV – ang. human papilloma virus) powodujących raka szyjki macicy i w połowie dwojgu uczonych francuskich Francoise Barré-Sinoussi i Luc’owi Montagnier za odkrycie ludzkiego wirusa upośledzenia odporności – HIV. Komitet Noblowski stwierdził w uzasadnieniu swojej decyzji, iż „nigdy wcześniej nauka i medycyna nie poznały przyczyny i nie stworzyły leczenia nowej jednostki chorobowej. Skuteczna terapia antyretrowirusowa spowodowała, iż spodziewana długość życia osób zakażonych HIV osiągnęła obecnie poziom szacowany dla osób niezakażonych”⁴¹.
w listopadzie Barack Obama został kolejnym prezydentem Stanów Zjednoczonych; w swojej kampanii wyborczej deklarował walkę z HIV/AIDS nie opierającą się na ideologii, nie tylko na świecie, ale także w USA, obiecywał także zwiększenie finansowania zarówno PEPFAR, jak i Funduszu Globalnego; wspierał także cofnięcie zakazu przeznaczania funduszy federalnych na wymianę igieł i strzykawek, cofnięcie zakazu finansowania zagranicznych organizacji wspierających przerywanie ciąży.
1 grudnia Sekretarz Generalny Ban Ki-moon mianował Michela Sidibé kolejnym dyrektorem UNAIDS⁴².

2009r.

w styczniu opublikowano informację izraelskiego Ministerstwa Zdrowia o nakazie powrotu do pracy kardiochirurga zakażonego HIV. Przedstawiono sytuację lekarza specjalizującego się w operacjach na otwartym sercu, u którego zakażenie HIV rozpoznano w styczniu 2007r. Do rozpoznania zakażenia doszło podczas diagnozowania przyczyn gorączki, która wystąpiła niedawno⁴³. Wcześniej kardiochirurg nie miał problemów zdrowotnych, ale w momencie stwierdzenia zakażenia HIV badania wykazały, że liczba komórek CD4 wynosiła 49 w 1μl, natomiast liczba kopii wirusa była na poziomie HIV RNA > 100 000 kopii/ml. Chirurg pracował od ponad 20 lat i wykonywał około 150 operacji rocznie. Nie podawał żadnych czynników ryzyka, które mogłyby doprowadzić do zakażenia HIV, nie wykonywał też wcześniej testów. Ministerstwo Zdrowia zostało powiadomione o rozpoznaniu i w celu uniknięcia obaw o potencjalne narażenie pacjentów poinstruowało w styczniu 2007r. szpitale, w których pracował lekarz, aby skontaktowano się ze wszystkimi pacjentami, których operował i zaoferowano im możliwość wykonania testów na obecność wirusa HIV. Spośród 1 494 zidentyfikowanych osób, 545 żyjących pacjentów poddało się testom. Żadna z osób, które nie wyraziły zgody na wykonanie testu - nie znajdowała się w krajowym rejestrze osób zakażonych HIV. Wyniki wszystkich testów na HIV, które zostały przeprowadzone były ujemne. Po otrzymaniu tych wyników Minister Zdrowia zwołał grupę ekspertów dla określenia - czy i na jakich warunkach lekarz może wrócić do pracy. Kardiochirurg natychmiast po rozpoznaniu zakażenia rozpoczął terapię antyretrowirusową i w momencie spotkania ekspertów jego liczba komórek CD4 wynosiła 272/μl, a wiremia znajdowała się poniżej granicy wykrywalności (mniej niż 50 kopii/ml). Eksperci zalecili powrót lekarza do pracy, bez żadnych restrykcji dotyczących rodzaju wykonywanych przez niego operacji. Zalecono mu ścisłe przestrzeganie procedur zapobiegania zakażeniom, zakładanie dwóch par rękawic podczas operacji i natychmiastowe zawiadamianie o jakichkolwiek przecięciach lub nakłuciach rękawic. Lekarz zobowiązał się również do kontroli swojego stanu zdrowia co 3 miesiące (oznaczanie liczby komórek CD4 i poziomu wiremii), a także dokładnego przestrzegania zaleceń związanych z przyjmowanymi lekami antyretrowirusowymi. Takie stanowisko jest zgodne z rekomendacjami opublikowanymi przez Society for Healthcare Epidemiology of America w 1997r.⁴⁴
w początkach kwietnia administracja Baracka Obamy rozpoczęła pierwszą od lat kampanię informacyjną dotyczącą HIV/AIDS; opublikowane w ubiegłym roku dane epidemiologiczne mówią, iż co roku w USA zakaża się 56 000 osób, a ponad 14 000 umiera na AIDS. Mimo, iż Afro-Amerykanie stanowią 12% populacji kraju, to wśród nowych przypadków zakażeń HIV stanowią 50%. Kampania „Act Against AIDS” sponsorowana jest przez Center for Disease Control and Prevention (CDC), które przeznaczy na nią w ciągu kolejnych 5 lat 45 milionów dolarów. Pierwsza faza kampanii zatytułowana jest „9¹/₂ Minutes”, a w jej ramach przekazywane będą informacje video, audio, drukowane ulotki i wiadomości w Internecie, tłumaczące, iż co 9 i pół minuty w USA czyjś brat, siostra, najlepszy przyjaciel, ojciec, matka nabywają zakażenie HIV. Wiele z tych osób nie uważa się za narażonych na zakażenie. Fakty dotyczące HIV/AIDS w USA, a także podstawowe informacje dotyczące HIV/AIDS poznać można na stronie internetowej www.nineandhalfminutes.org. Druga faza kampanii informacyjnej skierowana ma być do Afro-Amerykanów. Utworzono Act Against AIDS Leadership Initiative (AAALI), która doprowadzić ma do współpracy 14 najważniejszych organizacji społecznych, działających na rzecz Afro-Amerykanów. Jak podkreślają komentatorzy, jest to pierwsza kampania informacyjna dotycząca HIV/AIDS od ponad 10 lat w USA, mająca przekonać Amerykanów, iż nie jest to tylko problem krajów Afryki, ale istnieje i dotyka też wielu ludzi w tym kraju.
Raport Banku Światowego: kryzys finansowy zagraża przerwaniem leczenia anyretrowirusowego przez 1,7 miliona ludzi na świecie W opublikowanym raporcie Banku Światowego „Averting a human crisis during the global downturn” podano, iż „społeczność międzynarodowa zobowiązana jest do kontynuowania wsparcia osób leczonych lekami antyretrowirusowymi”. Bank Światowy szacuje, iż ciągłość leczenia może być zagrożona dla około 70% obecnie leczonych osób w Afryce wschodniej i południowej, dla około 50% osób w regionie Azji i Pacyfiku, dla 35% leczonych na Karaibach i 25% w Europie Wschodniej i Środkowej Azji. W Raporcie podkreślono koszt nawet krótkich przerw w leczeniu: nawet 50% osób przyjmujących pierwszy w życiu zestaw leków może być zmuszonych do zmiany leczenia, jeśli dotychczasowa terapia zostanie przerwana na więcej niż 15 dni, z powodu rozwoju oporności na dotychczasowe leczenie. 34 kraje, w których żyje 75% ludzi zakażonych HIV na świecie, będą zmuszone do przerwania działań profilaktycznych, kierowanych przede wszystkim do marginalizowanych grup, jak mężczyźni uprawiający seks z mężczyznami i osoby przyjmujące narkotyki w iniekcjach. UNAIDS tworzy Economic Crisis Impact Assessment Tool, który będzie pomagał krajom dotkniętym epidemią w rewizji dotychczasowych programów w sytuacji kryzysu ekonomicznego⁴⁵.
Euro HIV Index 2009 – 13 października Health Consumer Powerhouse, mieszczący się w Brukseli think-tank, opublikował przegląd sytuacji dotyczącej HIV/AIDS w 29 krajach Europy – 27 krajów Unii Europejskiej + Norwegia i Szwajcaria. Dobry system opieki nad osobami żyjącymi z HIV, zdaniem autorów opracowania, powinien docierać do wielu różnych grup populacji, szczególnie tych, które mają największe ryzyko zakażenia. Dotyczy to osób przyjmujących narkotyki w iniekcjach (IDU), osób sprzedających usługi seksualne, marginalizowanych populacji i imigrantów, szczególnie nieudokumentowanych imigrantów, mężczyzn uprawiających seks z mężczyznami (MSM) i więźniów. Najlepszym sposobem opieki nad tymi grupami ludzi są dobre programy profilaktyczne i dobry dostęp do opieki. Pierwsze miejsce w rankingu zajął Luksemburg, który uzyskał 857 punktów na 1 000 możliwych, o 66 punktów więcej, niż drugi kraj w tym rankingu. Luksemburg okazał się najlepszy w trzech z czterech ocenianych kategorii, stworzył bardzo skuteczny program profilaktyki i dostępu do opieki. Jednak mimo to wiele osób zakażonych HIV rozpoczyna późno terapię antyretrowirusowe, między innymi dlatego, że ten kraj boryka się z problemem dużej imigracji, trudnej do kontrolowania i obserwacji, co czyni dotarcie do takich grup bardzo trudnym. Na drugim miejscu znalazła się Malta z 791 punktami, radząca sobie dość dobrze w czterech kategoriach. Całkowita liczba osób żyjących z HIV/AIDS jest w tym kraju mała w porównaniu z innymi, ale szybko rośnie. W ostatnich latach liczba osób zakażonych zwiększyła się czterokrotnie, a połowę osób zakażonych stanowią imigranci z Afryki. Istnieje więc ryzyko, że te dobre wyniki osiągnięte w 2009r. ulegną niedługo pogorszeniu ze względu na brak wsparcia finansowego i brak osób, które zajęłyby się tym problemem. Trzecie i czwarte miejsce zajęła Szwajcaria (774 punkty) i Finlandia (763). Oba kraje mają bardzo dobre strategie profilaktyki. Szwajcaria jest jednym z krajów, w których największa liczba osób została oskarżona i skazana za ekspozycję i transmisje HIV. Obecnie pracuje nad zmianą prawa, które zostanie wprowadzone w 2012r., zgodnie z którym tylko osoby celowo narażające i zakażające HIV będą oskarżane. Oba kraje prowadzą solidne badania kohortowe, w których analizowane są wszystkie aspekty profilaktyki HIV, wykrywania zakażeń, opieki i wsparcia, jednakże uzyskanie danych z tych badań jest bardzo trudne. Finlandia ma pewne problemy z wprowadzaniem swojego systemu monitorowania. Jest też jednym z krajów, w których pacjenci skarżą się najbardziej na dyskryminację w pracy. Piąte miejsce zajęła Holandia (760 punktów), która także prowadzi bardzo dobry program profilaktyczny, ma także dobrą ocenę istniejącej sytuacji. Ważnym jest podkreślenie doskonałej pracy wykonanej przez fundację monitorowania HIV, która koordynuje całą rejestrację zakażeń z Amsterdamu – jest to doskonały przykład do naśladowania przez innych. W przedstawionym rankingu Polska zajęła 20 miejsce, przed Litwą, Portugalią, Węgrami, Szwecją, Bułgarią, Cyprem, Włochami i Grecją. Ostatnie miejsce zajmuje Rumunia⁴⁶.

¹ Palella FJ Jr, Delaney KM, Moorman A, et al. Declining morbidity and mortality among patients with advanced human immunodeficiency virus infection. N Engl J Med 1998;338:853-60.
² Roddy RE, Zekeng L, Ryan KA, et al. A controlled trial of nonoxynol 9 film to reduce male-to-female transmission of sexually transmitted diseases. N Engl J Med 1998;339:504-10.
³ Rovner J. US admits defeat on HIV drugs. Lancet 1997;350:1759.
⁴ Boonstra K. Condoms, contraceptives and nonoxynol-9: complex issues obscured by ideology. Guttmacher Report on Public Policy, 2005;8,2.
⁵ The European Mode of Delivery Collaboration. Elective cesarean section versus vaginal delivery in prevention of vertical HIV-1 transmission: a randomized clinical trial. Lancet 1999;353:1035-9.
⁶ The International Perinatal HIV Group. The mode of delivery and the risk of vertical transmission of human immunodeficiency virus type 1 – a meta-analysis of 15 prospective cohort studies. N Engl J Med 1999;340:977-87.
⁷ Miao YM, Awad-El-Kariem FM, Franzen C, et al. Eradication of cryptosporidia and microsporidia following successful antiretroviral therapy. J AIDS 2000;25:124-9.
⁸ Floridia M, Masella M, Bucciardini R, et al. Hospitalizations and costs of treatment for protease inhibitor-based regimens in patients with very advanced HIV-infection (CD4 mniej niż 50/mm3). HIV Clin Trials 2000;1:9-16.
⁹ Lavalle C, Aguilar JC, Pena F , et al. Reduction in hospitalization costs, morbidity, disability, and mortality in persons with AIDS treated with protease inhibitors. Arch Med Res 2000;31:515-9.
¹⁰ Van Damme L. Advances in topical microbicides. XIII International AIDS Conference, Durban (RPA), 2000.
¹¹ CDC. Centers for Disease Control statement on study result of products containing nonoxynol-9. MMWR 2000;49(31):17-18.
¹² Van Damme L, Ramjee G, Alary M, et al., on behalf of the COL-1492 study group. Effectiveness of COL-1492, a nonoxynol-9 vaginal gel, on HIV-1 transmission in female sex workers: a randomized controlled trial. Lancet 2002;360:971-7.
¹³ Dailard C. Abstinence promotion and teen family planning: the misguided driver for equal funding. Guttmacher Report on Public Policy,2002; February.
¹⁴ Higleyman L. Liver transplants successful in HIV positive people. BETA 2001;14(2):10.
¹⁵ Grulich AE, Li Y, McDonald AM, Correll PK, Law MG, Kaldor JM. Decreasing rates of Kaposi's sarcoma and non-Hodgkin's lymphoma in the era of potent combination anti-retroviral therapy. AIDS 2001;15:629-33.
¹⁶ Degenhardt L, Hall WD. The adverse effects of cannabinoids: implications for use of medical marijuana. CMAJ 2008;178:1685-6.
¹⁷ Haas A. Hopes rise for patients with drug resistant HIV. Brit Med J 2002;325:62.
¹⁸ Botswana, Etiopia, Gujana, Haiti, Kenia, Mozambik, Namibia, Nigeria, Rwanda, Republika Południowej Afryki, Tanzania, Uganda, Wybrzeże Kości Słoniowej i Zambia – 15 kraj włączono pod koniec 2004r, jest nim Wietnam.
¹⁹ Bass E. Fighting to close the condom gap in Uganda. Lancet 2005;365:1127-8.
²⁰ Fikus M. Raj utracony. Wiedza i życie. 1993;4:16-8.
²¹ “Engendering bold leadership: the President’s Emergency Plan for AIDS Relief”. First annual report to Congress. Opublikowany 4.03.2005r. Dostępny na stronie internetowej www.unaid.gov.
²² UNAIDS/WHO. „3 by 5” progress report. 2004, June.
²³ Chale M. Gates contributes $50 million to help AIDS fund narrow gap. The Wall Street Journal, July 16,2004.
²⁴ UNAIDS. 2004 Report on the global AIDS epidemic.
²⁵ “Engendering bold leadership: the President’s Emergency Plan for AIDS Relief. First annual report to Congress. Opublikowany 4.03.2005r. Dostępny na stronie internetowej www.unaids.gov.
²⁶ UNAIDS/WHO. “3 by 5”progress report, January 26, 2004.
²⁷ Boseley S, Woldenberg S. Brazil spurns US terms for AIDS help. The Guardian, 2005, May 4.
²⁸ Herget G. Methadone and buprenorphine added to the WHO list of essential medicines. AHIV AIDS Policy Law Rew 2005;10:23-24.
²⁹ The Lancet. Editorial. HIV prevention policy needs an urgent cure. Lancet 2006;367:1213.
³⁰ Vertical transmission second leading cause of HIV transmission in Uganda, researchers say. Kaiser Daily HIV/AIDS Report, June 15, 2006. www.kaisernetwork.org.
³¹ Quinn A. U.S. cities “ABC” of success in world AIDS fight. 12.06.2006. Reuters Health online.
³² NIH News. Adult male circumcision significantly reduces risk of acquiring HIV. Trials Kenya and Uganda stopped early. Dec. 13, 2006 (www3.niaid.nih.gov/news/newsrelease/2006).
³³ Lose N. Eg Hansen A-B, Pedersen G, et al. Survival of persons with and without HIV infection in Denmark, 1995-2005. Ann Inn Med 2007;87:87-95.
³⁴ Rogowska-Szadkowska D, Chlabicz S. Czy obrzezanie mężczyzn jest dobrym sposobem na zahamowanie rozprzestrzeniania się zakażenia HIV na świecie? Przegl Epidemiol 2009;63:49-54.
³⁵ Hankins K. Male circumcision: implications for women as sexual partners and parents. Reprod Health Matters 2007;15:62-7.
³⁶ The Lancet. A collapse in integrity of scientific advice in UK. Lancet 2010;375:1319.
³⁷ Informacja ze strony internetowej Food and Drug Administration (FDA): www.fda.org.
³⁸ The antiretroviral Cohort Collaboration. Life expectancy of individuals on combination antiretroviral therapy in high-income countries: a collaborative analysis of 14 cohort studies. Lancet 2008;372:293-9.
³⁹ Hollingsworth TD, Anderson RM, Fraser C. HIV-1 transmission, by stage of infection. J Infect Dis 2008;198: 687-93.
⁴⁰ UNAIDS/WHO. 2008 report on the global AIDS epidemic. UNAIDS, Geneva, August 3, 2008.
⁴¹ Rogowska-Szadkowska D. 2008 Nobel Prize for Medicine or Physiology for discovery of HPV and HIV viruses – short history of discovery of HIV. HIV AIDS Rev 2008;7(4):5-9. (dostępny na stronie www.ptnaids.info).
⁴² Das P, Samarskena U. What next for UNAIDS? Lancet 2008;372:2099-2102.
⁴³ CDC. Investigation of patients treated by an HIV-infected cardiothoracic surgeon – Israel, 2007. MMWR 2009;57(53):1413-5.
⁴⁴ AIDS/TB Committee of the Society for healthcare Epidemiology of America. Management of healthcare workers infected with hepatitis B virus, hepatitis C virus, human immunodeficiency virus or other bloodborne pathogens. Infect Control Hosp Epidemiol 1997;18:349-63.
⁴⁵ artykuł Keitha Alcorna z 29 kwietnia 2009r, opublikowany na stronie internetowej www.aidsmap.com.
⁴⁶ The Euro HIV Index 2009 – a reality check of public policy and best practice in 29 countries. Health Consumer Powerhouse. www.healthpowerhouse.com.