Amfetaminy
Krótka historia amfetamin | Postaci amfetamin | „Pozytywne” efekty działania amfetamin | „Negatywne” efekty działania amfetamin | Niebezpieczeństwo związane z przyjmowaniem amfetamin | Potencjalne drogi zakażenia HIV i sposoby zmniejszenia ryzyka |
Amfetaminy
Narkotyki towarzyszą ludzkości od czasów prehistorycznych. W przeszłości były to narkotyki naturalne, uzyskiwane jako wyciągi z roślin. Spełniały różne funkcje w życiu społeczeństw, zarówno korzystne, jak i destrukcyjne. W ciągu ostatniego stulecia nastąpił ogromny rozwój wiedzy i techniki farmaceutycznej, który umożliwił nie tylko odtworzenie w warunkach laboratoryjnych narkotyków naturalnych, ale również zsyntetyzowanie nowych. Dzięki prostocie i niskim kosztom ich syntezy szybko stały się one niezwykle popularne wśród narkomanów i, zwłaszcza w ciągu ostatnich lat, klientów dysko
tek i klubów. Jedną z najpopularniejszych grup narkotyków, tak zwanych recreational drugs (narkotyki stosowane podczas imprez), stały się amfetaminy, zsyntetyzowane po raz pierwszy w Niemczech w 1887 roku.
Krótka historia amfetamin
Ta grupa narkotyków zyskała ogromną popularność dzięki niskim kosztom produkcji i działaniu pobudzającemu, które umożliwia funkcjonowanie przez wiele godzin. Z tego powodu podczas różnych wojen były wydawane żołnierzom albo w celu zwiększenia ich czujności, albo wydłużenia okresu czuwania. Częste stosowanie dużych dawek amfetamin w połączeniu ze skrajnym stresem podczas działań wojennych prowadziło niejednokrotnie do wystąpienia zaburzeń psychicznych i trwałych zmian w osobowości. Pochodne amfetaminy odcisnęły swoje piętno również na medycynie, jako leki stosowane w leczeniu patologicznej senności, a także we wspomaganiu odchudzania. Okazało się jednak, że dłuższe ich stosowanie nie tylko uzależniało, ale wywoływało również poważne powikłania kardiologiczne, a niekiedy było przyczyną zgonów. Amfetaminy uzależniają zarówno psychicznie, jak i fizycznie.
Postaci amfetamin
1) Amfetamina - proszek od białego do ciemnobrązowego - często zawiera domieszkę innych substancji, jak glukoza, środki przeciwbólowe, kofeina - i może być przyjmowana doustnie, palona, wstrzykiwana lub inhalowana.
2) Metamfetamina - proszek, kryształki - przyjmowana doustnie, wziewnie, palona, rzadziej wstrzykiwana, a także jako „booty bumping” (zob. niżej).
3) Ekstazy (ecstazy, ecstasy) - rozprowadzana zwykle w postaci kolorowych tabletek z logo („autorski” wzór logo i skład dodatków do tabletki), mogących zawierać od kilkudziesięciu do 300 mg narkotyku - stąd różne reakcje organizmu po ich zażyciu.
Stan obecny
Polska jest obecnie jednym z największych, jeśli nie największym, producentem amfetaminy w Europie. Metamfetamina jest natomiast produkowana głównie w Czechach.
Współcześnie amfetaminy są stosowane głównie przez młodzież w celu zwiększenia wytrzymałości podczas dyskotek i zabaw klubowych, przez studentów podczas sesji, nadal przez żołnierzy podczas misji wojskowych, pracowników seksualnych w Azji, zawodowych kierowców, a także pracowników, którzy muszą zachować zdolności twórcze przez dłuższy czas.
Poza czystą amfetaminą coraz bardziej popularna staje się jej pochodna - metamfetamina (pochodząca głównie z Czech i tam najczęściej stosowana) i popularna ekstazy. Pod jej wpływem zabawa może trwać nieraz wiele godzin, a nawet przez cały weekend, prowadząc do skrajnego wyniszczenia, odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych, co niekiedy może prowadzić do śmierci. W związku z wycieńczeniem organizmu może dochodzić do zaburzeń świadomości lub wręcz utraty przytomności, zwłaszcza jeśli łącznie z amfetaminą pije się alkohol, zjawisko częste w dyskotekach i klubach. Niezmiernie istotne jest więc przestrzeganie podstawowych zasad bezpieczeństwa, uzupełnianie płynów i elektrolitów (przed, podczas i po imprezie z narkotykami), nie zapominanie o jedzeniu (najlepiej pokarmy wysokobiałkowe, owoce i warzywa, natomiast unikanie węglowodanów), śnie i odpowiedniej higienie jamy ustnej (zob. niżej).
Ekstazy, w zależności od składu konkretnej tabletki, wywiera silniejszy wpływ halucynogenny niż pozostałe amfetaminy. Szybki początek działania, łatwość połknięcia tabletki (nie ma konieczności posiadania oprzyrządowania) i brak oporów przed łykaniem tabletek, uczyniły z ekstazy bardzo popularny narkotyk wśród młodzieży. Niestety zwiększona zawartość bardziej szkodliwych pochodnych amfetamin w tabletkach ekstazy, częste ich przyjmowanie i toksyczne dodatki są przyczyną powstawania trwałych i rozległych uszkodzeń mózgu, pogorszenia sprawności intelektualnej, a niejednokrotnie były przyczyną zgonów młodych osób.
"Pozytywne" efekty działania amfetamin
- zniesienie poczucia zmęczenia,
- hamowanie uczucia głodu,
- poprawa koncentracji,
- działanie ekscytujące (euforia), poczucie lekkości,
- zwiększenie podniecenia seksualnego.
"Negatywne" efekty działania amfetamin
- efekt „kaca”: po okresie pobudzenia następują wyczerpanie i przygnębienie, senność, wahania nastroju (drażliwość, agresja),
- bóle i zawroty głowy, halucynacje, bezsenność, utrata przytomności,
- zespół odstawienia (zmęczenie, bezsenność, pobudzenie, żarłoczność, nieprzyjemne sny),
- silne i szybkie (!) uzależnienie,
- psychoza: lęki, omamy słuchowe, myśli samobójcze,
- prowadzenie samochodu pod wpływem narkotyku.
Niebezpieczeństwo związane z przyjmowaniem amfetamin
1) przedawkowanie - brak kontroli zawartości substancji czynnej w proszku lub w tabletkach, brak jednolitych dawek i opisów,
2) zaburzenia funkcji organizmu - wycieńczenie, odwodnienie, zaburzenia elektrolitowe, pracy serca, nagłe skoki ciśnienia krwi, zaburzenia oddychania, regulacji temperatury, niedożywienie,
3) brak uzupełniania strat płynów, elektrolitów, pokarmu podczas wielogodzinnej lub kilkudniowej zabawy,
4) zaburzenia psychicznie - lęk, omamy, agresja,
5) próchnica („meth mouth”) -stosowanie amfetamin zmniejsza produkcję śliny, której niedobór jest równoważony częstym piciem słodzonych napojów, a w wyniku niedokrwienia dziąseł (amfetaminy prowadzą do obkurczenia naczyń krwionośnych) dochodzi do zaniku błon śluzowych w obrębie jamy ustnej,
6) wzrost ryzyka zakażenia HIV, wirusami zapalenia wątroby i zakażeniami przenoszonymi drogą płciową - metamfetamina zmniejsza zahamowania, co pogarsza zdolność do podejmowania decyzji, a niekiedy bywa stosowana przez osoby żyjące z HIV w celu zmniejszenia depresji związanej z zakażeniem i oporów przed kontaktami z innymi osobami.
Innym powodem przyjmowania amfetaminy, a zwłaszcza metamfetaminy i ekstazy, jest chęć zwiększenia wydolności płciowej i osiągnięcia licznych orgazmów. Rzeczywiście metamfetamina pozwala na zachowanie sprawności seksualnej przez wiele godzin i z tego powodu bywa stosowana podczas weekendowych imprez seksualnych, podczas których dochodzi do kontaktów z wieloma partnerami. Mimo początkowego wzrostu potencji, po kilku tygodniach dochodzi do jej pogorszenia, a nawet do rozwoju impotencji. Mężczyzna, który początkowo przyjmował narkotyk w celu wydłużenia czasu trwania erekcji, w wyniku impotencji może z osoby aktywnej stać się osobą pasywną. Rozwój impotencji podczas stosowania metamfetaminy określany jest mianem „crystal dick”, od angielskiej nazwy postaci metamfetaminy - crystal meth. Jeśli taki mężczyzna nie stosuje prezerwatyw, w roli osoby pasywnej staje się w większym stopniu narażony na zakażenie m.in. HIV. Ryzyko nabycia zakażeń przenoszonych drogą płciową ulega zwiększeniu również w wyniku urazów narządów płciowych, do których dochodzi podczas długich i wielokrotnych kontaktów seksualnych. Po pewnym czasie powstaje wrażenie niezdolności do pełnego przeżycia kontaktu seksualnego bez narkotyku, a kontakty bez niego wydają się puste i bez znaczenia.
Metamfetamina stała się szczególnie popularna wśród mężczyzn mających kontakty seksualne z mężczyznami, którzy przyjmują ją podczas dyskotek i późniejszych prywatek seksualnych. Stwierdzono bezsporny związek między stosowaniem metamfetaminy, a gotowością do podejmowania ryzykownych zachowań, na przykład kontaktów seksualnych bez prezerwatywy, nie udowodniono jednak związku przyczynowego. Niemniej jednak należy pamiętać, że stosowanie metamfetaminy wiąże się ze wzrostem ryzyka zakażenia HIV.
Chętnie kojarzone jest również przyjmowanie narkotyku z samym aktem seksualnym. Metamfetamina bywa wcierana w członek lub wargi sromowe i zlizywana podczas kontaktu oralnego, a także podawana doodbytniczo, po rozpuszczeniu, podczas kontaktu analnego („booty bumping”). W takim przypadku dochodzi do powstania mikrourazów albo na członku i wargach sromowych, albo na powierzchni prezerwatywy, co w znacznym stopniu zwiększa ryzyko zakażenia HIV i HCV.
Warto również wspomnieć o innej możliwej drodze zakażenia HIV i innymi patogenami obecnymi we krwi (HCV, HBV), czyli o drodze wziewnej (wciąganie przez nos). Droga ta wydaje się bezpieczna, jednak okazuje się, że zagrożenie związane jest z rurką (przecięta słomka, banknot, szklana rurka) stosowaną do wciągania proszku przez nos. Z jednej strony sam narkotyk wywołuje podrażnienie i zanik błony śluzowej, czyniąc ją niezwykle podatną na krwawienie w wyniku najmniejszego urazu, a nawet samoistnie. Z drugiej strony stosowane rurki posiadają dość ostre brzegi (przecięta słomka lub banknot), co w połączeniu z uszkodzonymi błonami śluzowymi nosa łatwo prowadzi do powstania urazów i krwawień. Jeśli rurki takie są używane wspólnie, może bardzo łatwo dojść do przeniesienia z krwią zakażenia HCV i HBV (wirusy zapalenia wątroby, tzw. żółtaczki wszczepiennej), a także HIV. Dlatego wskazane jest posiadanie własnej rurki i nie pożyczanie jej nikomu.
Potencjalne drogi zakażenia HIV i sposoby zmniejszenia ryzyka - podsumowanie
1) wziewna (wciąganie narkotyku przez nos) - stosowanie własnych rurek, słomek lub banknotów,
2) dożylna - stosowanie własnych igieł i strzykawek, dbanie o stan żył, zachowanie higieny osobistej,
3) seksualna - istnieje ryzyko nadużyć seksualnych w przypadku utraty kontroli nad sobą lub utraty przytomności w razie przedawkowania narkotyku, spożycia większej ilości alkoholu lub wycieńczenia długą zabawą, dlatego należy, poza zachowaniem zdrowego rozsądku, unikać alkoholu i uzupełniać niedobory przed, podczas i po zabawie; przydatne jest zrobienie zakupów przed weekendem, a także ustalenie „na trzeźwo” granic czasowych planowanej zabawy:
a) kontakty oralne - stosowanie prezerwatyw, unikanie otarć i urazów narządów płciowych i jamy ustnej, unikanie kontaktu ze śluzem pochwowym i nasieniem, ustalenie „na trzeźwo” granic w zakresie rodzajów podejmowanych kontaktów jak i czasu zabawy,
b) kontakty dopochwowe lub analne - stosowanie prezerwatyw, stosowanie dużej ilości żeli intymnych przeznaczonych do kontaktów dopochwowych i analnych, regularne przerwy podczas imprezy, unikanie otarć i urazów narządów płciowych, ustalenie „na trzeźwo” granic w zakresie rodzajów podejmowanych kontaktów jak i czasu zabawy,
c) booty bumping (zob. wyżej) - stosowanie prezerwatyw, unikanie otarć i urazów narządów płciowych, dokładne rozpuszczenie kryształków narkotyku, stosowanie własnej strzykawki do podania doodbytniczego i używanie dużych ilości żeli intymnych przeznaczonych do kontaktów analnych.
lek. med. Bartosz Szetela
data aktualizacji: czerwiec 2008
[2008-06-EDU-640]
