Redukcja szkód związanych z uzależnieniami Cz. I – edukacja osób przyjmujących środki odurzające w iniekcjach
W pierwszej chwili może wydawać się absurdalnym pomysł, by uczyć osoby wstrzykujące sobie narkotyki, jak robić to bezpieczniej. Ale jeśli przypomni się fakt, że choroby związane z przyjmowaniem narkotyków w iniekcjach wiążą się przede wszystkim z brakiem sterylności dokonywanych iniekcji, wówczas staje się to bardziej zrozumiałe.
W krajach Europy Zachodniej, a także w USA, wydawane są poradniki dla osób przyjmujących środki odurzające w iniekcjach. Można je także znaleźć w Internecie, na przykład poradnik wydany przez amerykańską Harm Reduction Coalition (www.harmreduction.org). Kierowany jest on do osób już uzależnionych!!!
Zdaniem niektórych, samo przejrzenie takiego poradnika może zniechęcić ludzi zastanawiających się nad wstrzykiwaniem sobie środków odurzających. Inni zaś uważają, że jest to instruktaż zachęcający do tego rodzaju praktyk.
Niezależnie od poglądów, celem takich poradników jest dostarczenie osobom wstrzykującym sobie narkotyki informacji niezbędnych do tego, by robiły to możliwie bezpiecznie dla siebie i innych.
Osoba, która decyduje się na podanie sobie narkotyku w iniekcji, powinna zdawać sobie sprawę z wielu – z pozoru nieistotnych - kwestii:
- ważnym jest wybór pomieszczenia, w którym dokonuje się iniekcji (lepiej, by było to miejsce pod dachem, czyste, suche, z dostępem do wody bieżącej, niż np. ławka w parku),
- zapewnienie sobie pomocy osoby, która wie o przyjmowanych narkotykach i będzie można na niej polegać w razie potrzeby wsparcia czy nagłego wypadku (jednak prowadzona w wielu krajach polityka związana z narkotykami sprawia, że strach przed karą więzienia często nie pozwala na wezwanie pomocy dla osoby, która ma nawet poważne problemy zdrowotne związane z przyjęciem narkotyku),
- istotny jest właściwy wybór igły i strzykawki, przy czym często podkreślana jest zasada, że do każdej iniekcji powinno się używać nowej igły i strzykawki, a jeśli to niemożliwe – jak dbać o swój sprzęt do iniekcji, by był jak najdłużej bezpieczny i sprawny, przypomina, dlaczego nie należy używać wspólnych z innymi igieł i strzykawek, a jeśli to niemożliwe, to czym dezynfekować, by były bezpieczniejsze i nie przyczyniały się do przenoszenia zakażeń takich jak HIV, HCV i inne,
- ważnym jest także miejsca wstrzyknięcia narkotyku, dezynfekcja przed wkłuciem, użycie opaski uciskowej (stazy), technika samego wkłucia igły, by sięgnęła światła żyły nie niszcząc jej, a także szybkość wstrzykiwania środka odurzającego; warto też znać hierarchię bezpieczeństwa poszczególnych miejsc wkłuwania igły do żyły, sposoby odróżniania żył od tętnic i nerwów.
Osoby przyjmujące narkotyki w iniekcjach powinny także wiedzieć o powikłaniach zdrowotnych związanych z przyjmowaniem narkotyków w iniekcjach, takich jak zapalenie mięśnia sercowego, tężec, stany zapalne tkanek miękkich, botulizm przyranny, wirusowe zapalenia wątroby, a także HIV.
Niezwykle ważne są też informacje o tym, czym jest przedawkowanie narkotyku i co robić, a czego robić nie należy, kiedy się to zdarzy.
W poradnikach dla osób przyjmujących narkotyki w iniekcjach wiele miejsca poświęca się też sposobom bezpiecznego dla innych (szczególnie dla dzieci) przechowywania sprzętu do iniekcji, właściwego i bezpiecznego dla innych wyrzucania niepotrzebnych już igieł i strzykawek, a także możliwościom zaopatrzenia się w nowy, sterylny sprzęt do iniekcji.
W ramach edukacji prowadzonej wśród osób przyjmujących narkotyki w iniekcjach powinno zwracać się uwagę także na fakt, że zakażenie HIV może się przenosić także przez akcesoria używane do przygotowywania roztworu narkotyku do wstrzyknięcia (ang. paraphernalia), takie jak naczynia używane do rozpuszczania podawanej substancji (zwykle łyżki lub kapsle od butelek) lub filtry (bawełna, filtry papierosów)[1,2]. W erze HIV/AIDS używanie tych samych igieł i strzykawek przez kilka osób zdarza się rzadziej. Jednak mało mówi się o ryzyku związanym z używaniem dodatkowych akcesoriów, które znacznie częściej bywają używane przez wiele osób[3].
Dla ułatwienia rozpuszczania wstrzykiwanej substancji jej roztwór bywa często podgrzewany. Wykazano, że HIV ulega inaktywacji, jeśli temperatura podgrzewanego płynu przekroczy 65oC, a podgrzewanie roztworu, który ma zostać wstrzyknięty przez 15 sekund lub dłużej zmniejsza ilość zakaźnego wirusa poniżej wartości wykrywalnych[4]. Wspólne używanie przez wiele osób akcesoriów używanych do przygotowywania narkotyku do wstrzyknięcia przyczynia się także do przenoszenia zakażeń HCV[5].
Powinno się również zwracać uwagę na możliwość przeniesienia zakażeń, także HIV, poprzez przelewanie narkotyku z jednej strzykawki do drugiej, zwłaszcza, jeśli wcześniej były już używane, lub do przygotowania roztworu używano niesterylnych akcesoriów (ang. frontloading – przelewanie z jednej strzykawki poprzez igłę wpuszczoną do końcówki drugiej strzykawki)[6].
Wiele osób uważa, że ryzyko zakażenia HIV i innymi wirusami przenoszonymi przez krew wiąże się tylko z iniekcjami dożylnymi. Ważnym jest, by informować, że iniekcje domięśniowe czy podskórne łączą się z takim samym ryzykiem.
Edukacja osób przyjmujących dożylnie środki odurzające powinna też obejmować informacje o bezpieczniejszych zachowaniach seksualnych. Mężczyźni uzależnieni od środków odurzających utrzymują często kontakty seksualne z partnerkami, które nie są uzależnione, co czyni konieczną edukację takich par dotyczącą zasad bezpieczniejszego seksu. Istnieje również sprzedaż usług seksualnych w celu zdobycia funduszy na zakup kolejnej porcji narkotyku. Kral i wsp. wykazali, że niebezpieczeństwo zakażenia HIV uzależnionych, młodych kobiet sprzedających usługi seksualne było ponad 5-krotnie większe, niż tych, które tego nie robiły[7]. Usługi seksualne w celu zarobienia pieniędzy na kolejną porcję środka odurzającego sprzedają także mężczyźni, i to usługi zarówno hetero-, jak i homoseksualne. Skala tego zjawiska jest jednak znacznie mniej znana.
Sprzedaż usług seksualnych, będąca skrajnie niebezpiecznym zawodem, często łączy się z przyjmowaniem narkotyków. Dla tych osób również wskazane byłoby wprowadzenie programów redukcji szkód wiążących się nie tylko z narkotykami[8].
W Polsce programy edukacyjne dla osób uzależnionych od środków odurzających przyjmowanych w iniekcjach także są prowadzone, jednak skala tych działań nie jest największa.
W 2008 r. ukazała się publikacja zatytułowana „Rób to bezpieczniej. Redukcja szkód związanych z przyjmowaniem narkotyków w iniekcjach”, wydana przez Krakowskie Towarzystwo Pomocy Uzależnionym, która zajmuje się podobnymi kwestiami, jak poradnik amerykański. We wstępie autorzy publikacji zastrzegli „Nie nakłaniamy nikogo do używania narkotyków. Celem publikacji jest upowszechnienie wiedzy, która pomoże osobom używającym narkotyków i ich bliskim zachować zdrowie i bezpieczeństwo”[9].
oprac. dr n. med. Dorota Rogowska-Szadkowska
data aktualizacji: kwiecień 2009r.
[2009-04-EDU-0969]
Piśmiennictwo:
- Page BJ, Shapshak P, Duran EM. Even G, Moleon-Bordowski I, Llanusa-Cestero R. Detection of HIV-1 in injection paraphernalia: risk on an era of heightened awareness. AIDS Patient Care STDs 2006;20:576-85.
- Shah SM, Shapshak P, Rivers JE i wsp. Detection of HIV-1 DNA in needle/syringes, paraphernalia, and wahes from shooting galleries in Miami: a preliminary laboratory report. J Acquir Immune Defic Syndr Hum Retrovirol 1996;11:301-6.
- Needle RH, Coyle S, Cesari H, Trotter R i wsp. HIV risk behaviors associated with the injection process: multiperson use of drug injection equipment and paraphernalia in injection drug user networks. Subst Use Misuse 1998;33:2403-23.
- Clatts MC, Heimer R, Abdala N i wsp. HIV-1 transmission in injection paraphernalia: heating drug solutions may inactivate HIV-1. J Acquir ImmuneDefic Sydnr 1999;22:194-9.
- Thorpe L, Quellet L, Hershow R i wsp. The multiperson use of non-syringe injection equipment and risk of hepatitis C infection in a cohort of young adult injection drug users, Chicago 1997-1999. Ann Epidemiol 2000;10:471-3.
- Grung J-PC, Kaplan CD, Adriaans NFP, Blanken P, Huisman J. The limitation of the concept of needle sharing: the practice of frontloading. AIDS 1990;4:819-21.
- Kral AH, Bluthenthal RN, Lorvick J i wsp. Sexual transmission of HIV-1 among injection drug users in San Francisco, USA; risk factors analysis. Lancet 2001;357:1397-1401.
- Rekart ML. Sex-work harm reduction. Lancet 2005;366:2123-2134.
- Wodowski G. Rób to bezpieczniej. Redukcja szkód związanych z przyjmowaniem narkotyków w iniekcjach. Monar na bajzlu. Wydanie specjalne. Kraków, 2008.
