Uwaga na „pigułki gwałtu"!

Krótkie wprowadzenie

Substancje nazywane obecnie "pigułkami gwałtu" przez wiele lat były stosowane w terapii konkretnych schorzeń, a także podczas znieczulenia ogólnego. Zaliczają się do nich flunitrazepam , kwas gamma-hydroksy-masłowy (GHB - ang. gamma-hydroxy-butyric) i ketamina. Flunitrazepam należy do grupy benzodiazepin i bywa stosowany w leczeniu bezsenności i zaburzeń zasypiania. Ketamina to z kolei substancja stosowana do prowadzenia znieczulenia ogólnego podczas operacji, a GHB wykorzystywany był w przeszłości w niektórych krajach (m.in. w USA) w leczeniu depresji, a także jako środek anaboliczny wspomagający przyrost tkanki mięśniowej. W latach osiemdziesiątych XX wieku GHB dostępny był w USA bez recepty, a kupowany był przede wszystkim przez kulturystów w celu zmniejszenia masy tłuszczowej i zwiększenia przyrostu tkanki mięśniowej.

Stosunkowo łatwa dostępność i nie zakwalifikowanie tych środków przez kodeksy karne wielu krajów do grupy narkotyków spowodowały wzrost zainteresowania nimi również wśród przestępców. Od kilku lat w raportach policyjnych coraz częściej pojawiają się doniesienia o tak zwanych „pigułkach gwałtu". Są to właśnie wspomniane wyżej substancje, które w zbyt dużej dawce lub po zmieszaniu z alkoholem prowadzą do wystąpienia zaburzeń świadomości lub jej utraty. Ofiara staje się całkowicie bezbronna i nie pamięta całego zajścia. Z tych powodów substancje te są wykorzystywane przez gwałcicieli (zarówno gwałty kobiet jak i mężczyzn), a także przez złodziei, którzy po „uśpieniu" ofiary okradają jej mieszkanie i konto bankowe, a niejednokrotnie również ją biją, mimo że ta nie stawia jakiegokolwiek oporu. Między innymi z tych względów w wielu krajach, w tym w USA, flunitrazepam i GHB zostały wycofane z legalnego obrotu. W Polsce flunitrazepam i ketamina dostępne są wyłącznie na receptę.

do góry

 

Postaci „tabletek gwałtu"

Bezbarwne, bez zapachu, bez smaku (nieco słonawe - smak niewyczuwalny po dodaniu do innego napoju)!

1.Flunitrazepam - należy do często stosowanej ze wskazań medycznych grupy benzodiazepin (leków nasennych i uspokajających). Występuje w postaci tabletek, które po rozkruszeniu uzyskują postać proszku. Zmniejsza zdolność do obrony przed atakiem seksualnym, wywołuje niepamięć, a w skojarzeniu z alkoholem działa silniej i w przypadku przedawkowania może być przyczyną zgonu. Innymi lekami z grupy benzodiazepin stosowanymi niekiedy jako „tabletki gwałtu" (szczególnie w USA, gdzie flunitrazepam został wycofany z użycia) są klonazepan i alprazolam.

2.Ketamina - lek w postaci płynnej stosowany w znieczuleniu ogólnym podczas operacji zarówno ludzi jak i zwierząt. Podawany dożylnie lub donosowo (Uwaga na „amfetaminę" otrzymaną w prezencie od nieznajomego - ketamina po odparowaniu wody przybiera postać proszku!). Wywołuje omamy, halucynacje, delirium, zaburzenia pamięci, a w większych dawkach lub w połączeniu z alkoholem lub innymi lekami zaburzenia oddychania, a niekiedy może być przyczyną zgonu. W slangu nazywany „witaminą K".

3.GHB - dostępny najczęściej w postaci płynnej, dlatego może być dolany do drinka nieświadomej ofiary. Ulega bardzo szybkiemu rozkładowi w organizmie i po 8-12 godzinach staje się niewykrywalny we krwi.

do góry

 

Stan obecny

Prawdziwa skala dostępności i stosowania „pigułek gwałtu" jest trudna do oszacowania, a sami poszkodowani niekiedy nie zdają sobie sprawy, co się wydarzyło, nie zawsze chcą zgłosić fakt gwałtu, a jeśli w końcu się na to zdecydują, zwykle jest już za późno na przeprowadzenie badania toksykologicznego krwi. Nie mniej jednak dysponujemy obserwacjami pośrednimi. Od kilku lat do Punktów wykonujących anonimowe badania w kierunku zakażenia HIV coraz częściej zgłaszają się osoby, które nie pamiętają, jak skończyła się zabawa, lub które budzą się w parkach. Kwestia ta dotyczy wszystkich dużych miast w Polsce. Specjaliści obawiają się jednak, że problem ten może dotyczyć również mniejszych miejscowości, w których jednak ze względu na „niewielkie środowisko" rzadko dochodzi do ujawnienia tego typu zjawisk.

Niekiedy środki te bywają stosowanie w pełni świadomie, głównie w krajach Europy Zachodniej i w USA, w Polsce również, w celu urozmaicenia przeżyć, a klienci dyskotek niekiedy stosują je w celu zmniejszenia napięcia i poprawy zabawy. Doznania związane są z hamowaniem różnych funkcji mózgu, bardziej rozległym i nasilonym wraz ze wzrostem przyjętej dawki. Poniżej cytat z polskiego forum dyskusyjnego na temat ketaminy:

„Wciągaj w klamkę ok. 200mg na początek, nie trykaj za dużo na pierwszy raz bo cię zbierze na wymioty. Dorzucaj po 100-tce co pół godziny dla max śruby. Nieźle to ... w beret, tunelowa wizja, odrętwiałe ciało, bełkocząca gadka itp.".

Dla jasności należy przypomnieć, że opisane wyżej objawy wskazują na niebezpieczne zatrucie, które w niekorzystnych sytuacjach (choroba, przedawkowanie, alkohol) bez pomocy lekarskiej może skończyć się zgonem.

„Pozytywne" efekty

- uspokojenie, zmniejszenie napięcia i lęków,
- urozmaicenie przeżyć,
- GHB: przyrost masy mięśniowej, utrata tkanki tłuszczowej.

„Negatywne" efekty

- ograniczenie zdolność do kontroli i obrony w przypadku napaści (dlatego bywa często stosowany przez gwałcicieli i złodziei),
- łatwość przedawkowania, utrata przytomności, a nawet zgon, zwłaszcza jeśli substancje te przyjmowane są razem z alkoholem lub innymi lekami hamującymi działanie ośrodkowego układu nerwowego,
- niepamięć wsteczna, utrudnienie ewentualnego dochodzenia roszczeń,
- szybki rozkład GHB w organizmie (już po 8-12 godzinach jest nie do wykrycia), objawy abstynencyjne - bezsenność, drażliwość, wzmożona potliwość, napady drgawek.

Niebezpieczeństwo

1) przedawkowanie - nudności, wymioty, zawroty głowy, zaburzenia orientacji, utrata przytomności, trudności z oddychaniem, zgon,
2) zaburzenia funkcji organizmu:
- GHB - objawy abstynencyjne: bezsenność, napady drgawek, drażliwość, zaburzenia pamięci,
- ketamina - halucynacje, delirium, zaburzenia pamięci,
- benzodiazepiny (flunitrazepam, klonazepam, alprazolam) - senność, trudności w koordynacji, zaburzenia mowy i oddychania.
3) wzrost ryzyka zakażenia HIV, wirusami zapalenia wątroby i patogenami przenoszonymi drogą płciową - osoba pod wpływem tych środków jest niezdolna do kierowania swoim postępowaniem, bronienia się przed atakiem, jest uległa, a niekiedy nieprzytomna,
4) kradzieże, pobicia - trudność w prowadzeniu dochodzeń ze względu na niepamięć u ofiar i szybki metabolizm GHB. Ofiary mogą nawet nie być świadome, że zostały zgwałcone.

do góry

 

Potencjalne drogi zakażenia HIV i sposoby zmniejszenia ryzyka

Podczas gwałtu lub napaści ofiara w żaden sposób nie jest w stanie zmniejszyć ryzyka zakażenia HIV (i innymi patogenami przenoszonymi drogą płciową), bowiem albo nie jest w stanie się bronić, albo jest nieprzytomna. Należy jednak zrobić wszystko, aby zmniejszyć ryzyko znalezienia się w takiej sytuacji (zob. niżej).

Po odzyskaniu przytomności niezmiernie istotne jest, aby jak najszybciej zgłosić się do lekarza chorób zakaźnych i po jego konsultacji ewentualnie rozpocząć profilaktykę poekspozycyjną (w zależności od odniesionych obrażeń). Profilaktyka poekspozycyjna (PEP - ang. post-exposure prophylaxis), jeśli zostanie zastosowana w ciągu pierwszych 24 godzin od gwałtu daje ogromne szanse na uniknięcie zakażenia, jeśli doszło do ekspozycji na materiał zawierający HIV lub HBV (wirus zapalenia wątroby typu B). Daje również szanse na monitorowanie ewentualnego zakażenia HCV i innymi patogenami przenoszonymi droga płciową (kiła, rzeżączka, chlamydioza, rzęsistkowica i inne) i wdrożenie leczenia zgodnie ze standardami. W Polsce i krajach Unii Europejskiej PEP w zakresie ewentualnego zakażenia HIV, jeśli doszło do gwałtu lub innego wypadku, jest bezpłatna. Polega ona na przyjmowaniu przez 28 dni dwóch lub trzech leków antyretrowirusowych (hamujących namnażanie się wirusa). Oczywiście wskazane jest zgłoszenie napaści lub gwałtu Policji, nie jest to jednak i nie może być warunek otrzymania PEP.

Warto jednocześnie pamiętać, że nawet jeśli gwałciciel lub napastnik był zakażony HIV i doszło do kontaktu z materiałem zakaźnym pochodzącym od niego (nasienie, śluz pochwowy, krew) nie świadczy to o bezwzględnym zakażeniu HIV. Oczywiście do zakażenia może dojść podczas pierwszego kontaktu z materiałem zakaźnym podczas seksu lub bójki, jednak ryzyko to jest zwykle dość małe. Dopiero szczegółowa analiza zdarzenia z pomocą lekarza chorób zakaźnych pozwala ustalić wskazania i przeciwwskazania do PEP. Prowadzeniem profilaktyki poekspozycyjnej zajmują się oddziały zakaźne w każdym województwie. Nie należy opóźniać zgłoszenia się do takiej jednostki (patrz spis adresów i telefonów szpitali na końcu strony - dostęp zagwarantowany przez 24 godziny na dobę), gdyż profilaktyka cechuje się największą skutecznością w ciągu pierwszych 24 godzin od ekspozycji. Skuteczność, choć niższa, jest zachowana jeszcze do 72 godzin. Po upływie 72 godzin odstępuje się od prowadzenia PEP.

Obecnie w klubach i na uczelniach w całej Polsce prowadzona jest akcja edukacyjno-informacyjna pod nazwą „Pilnujdrinka-łoczjordrink", bowiem najskuteczniejszym sposobem zmniejszenia ryzyka zakażenia wymienionymi patogenami jest uniknięcie napaści. Będąc w barze należy zawsze pilnować swojego drinka, a od niedawno poznanych osób nie przyjmować poczęstunków (ani alkoholu, ani tym bardziej narkotyków). Do baru najlepiej chodzić w kilka osób i pilnować siebie nawzajem. Jeśli jednak nie jest możliwe ciągłe pilnowanie drinka, po powrocie do niego należy go bezwzględnie wylać. W niektórych barach dostępne są specjalne testery, przy pomocy których można sprawdzić czy nie dopilnowany przez nas napój na pewno nie zawiera niechcianych substancji. Testy te nie zawsze wykrywają jednak wszystkie możliwe substancje, należy zatem kierować się zasadą ograniczonego zaufania i bezwzględnie przeczytać ulotkę dołączoną do stosowanego testera.

 

Podsumowanie

Jeśli „urwał ci się film" na imprezie, dyskotece, prywatce lub na przyjęciu, spróbuj wyjaśnić dlaczego. Czy to tylko kwestia ilości wypitego alkoholu, czy może pojawił się ktoś obcy? Czy byłeś/aś sam/a? Jeśli nie umiesz ustalić przyczyny i okolica intymna jest podrażniona lub otarta, zgłoś się jak najszybciej do lekarza albo do Punktu Konsultacyjno-Diagnostycznego (patrz lista na końcu strony). Lekarz lub konsultant doradzi, kiedy wykonać test w kierunku zakażenia HIV i innych chorób przenoszonych drogą płciową. Zakażenia te można leczyć i żyć w zdrowiu do starości.

do góry lek. med. Bartosz Szetela
data aktualizacji: wrzesień 2008 

[2008-09-EDU-723]